Artikel
13

Archief: Seks van rijkswege voor gehandicapten

In editie 26 van 1992 was te lezen hoe de Sociale Dienst in Papendrecht geld beschikbaar stelde aan gehandicapten. Een n...

In editie 26 van 1992 was te lezen hoe de Sociale Dienst in Papendrecht geld beschikbaar stelde aan gehandicapten. Een nobele daad ware het niet dat de centjes bedoeld waren voor betaalde seks. Als klap op de vuurpijl bleek ook nog eens dat het geld uit de pot bijzondere bijstand kwam. De hoge heren in Den Haag claimden van niets te weten.

Het bijzondere artikel, geschreven door Ahmet Olgun, is nu hier in zijn totaliteit te lezen.


 

Seks van rijkswege voor gehandicapten

Door Ahmet Olgun

De Sociale Dienst Papendrecht stelt geld beschikbaar aan gehandicapten voor betaalde seks. Dat geld komt uit de pot bijzondere bijstand. Alleen, in Den Haag weet men nergens van. Directeur Schreur van de Papendrechtse Sociale Dienst: "Er zijn personen die dit soort hulpverlening nodig hebben."

In alle stilte stelt de gemeentelijke Sociale Dienst in Papendrecht sinds begin dit jaar geld beschikbaar voor zwaar gehandicapten om één of meerdere keren een prostituée te mogen ont­vangen. Het geld is afkomstig uit de pot bij­zondere bijstand. En het project heet sociale hulpverlening. Papendrecht vergoedt dit soort bezoekjes omdat de Sociale Dienst meent dat seks van invloed kan zijn op de volledige ontplooiing van de invalide persoon. Vandaar ook dat men in Papendrecht spreekt van sociale hulpverle­ning. S. Schreur, hoofd van de Sociale Dienst: "We hebben duidelijke aanwijzingen dat som­mige gehandicapten door deze vorm van hulpverlening een belangrijke 'meerwaarde' krijgen."

Gehandicapten die in aanmerking willen komen voor deze unieke regeling moeten wel voldoen aan enkele eisen. Zo moet men zo zwaar gehandicapt zijn dat men zichzelf niet kan behelpen. Daarnaast moeten de artsen van instellingen waar de 'patiënt' verblijft van mening zijn dat seks een positieve invloed kan hebben op zijn of haar gezondheidstoestand. Schreur: "Deze hulpverlening, want dat is het en niet meer en niet minder dan dat, moet een positieve werking hebben voor de patiënt. Dat zijn toestand minstens stabiliseert en het liefst verbetert. En financieel moeten ze niet in moei­lijkheden komen door deze hulpverlening te krijgen."

De patiënten hoeven overigens niet woonach­tig te zijn in Papendrecht. Iemand die in een tehuis in een andere plaats woont, maar die Papendrecht als voorlaatste woonplaats heeft, kan rekenen op geld uit de bijzondere bijstand. Jaarlijks stopt het rijk tweehonderd miljoen gulden in de pot bijzondere bijstand. Dit jaar kwam daar in het kader van de sociale vernieu­wing nog eens een honderd miljoen bij. De gemeenten mogen zelf bepalen waaraan ze dat geld besteden. Daarbij moeten ze zich wel hou­den aan enkele regels die gesteld zijn door het ministerie van Sociale Zaken. Bijzondere bij­stand is voornamelijk bedoeld voor mensen met een minimuminkomen.

Schreur wil geen namen noemen van instellin­gen die regelmatig een beroep doen op deze nieuwe regeling. Ook over het aantal patiënten dat vergoeding krijgt, laat hij zich niet uit. "Ik wil de privacy van de personen niet schaden," zegt hij. De Sociale Dienst en de desbetreffende patiënt hebben geen directe contacten. De instelling, waar de patiënt verblijft, dient de aanvraag in bij de dienst. Schreur en zijn medewerkers laten zich adviseren door de deskundigen van de instelling. Als de medici positief adviseren, krijgt de patiënt toestemming om gedurende een jaar een vrouw of een man tegen betaling te ontvangen. In overleg met de medici wordt tevens de frequentie van de bezoeken vastge­steld. Als de patiënt zo'n bezoek heeft ontvan­gen, stuurt de instelling de rekening naar de Sociale Dienst en deze vergoedt het dan. Schreur. "Nee, niet de persoon in kwestie stuurt de rekening. Ze zijn zo zwaar gehandi­capt dat ze niet eens een acceptgiro kunnen uit­schrijven. Anders zouden ze niet eens in aan­merking komen voor deze regeling."

De lichamelijke en soms ook geestelijk zwaar invalide cliënten maken gebruik van de dien­sten van een 'tiental' mannelijke en vrouwelijke 'dienstverleners' van de Stichting Alternatieve Relatiebemiddeling, SAR. Het zijn geen profes­sionele prostituées. Het zijn meestal mensen die direct of indirect te maken hebben met de gehandicapten. Familieleden, verplegers en ver­pleegsters. Maar ook buitenstaanders, die begaan zijn met het lot van gehandicapten, zijn te vinden in het korps dienst-verleners van de SAR. Toch vindt er betaling plaats. Hoewel het geld niet de beweegreden is voor de dienstverleners om dit werk te doen, ontvangen ze voor anderhalf uur verblijf bij de klant een bedrag van honderdvijftig gulden. Het geld geeft iets zakelijks aan wat ze doen.

De SAR is twaalf jaar geleden opgericht door H. van Koperen. Hij vertelt dat het idee afkom­stig is uit Zweden. Van Koperen, die spastisch is, juicht het Papendrechtse beleid toe. Hij zegt: "Er zijn zoveel voorzieningen ontwikkeld voor gehandicapten. Alleen op dit terrein is niets, maar dan ook niets geregeld. Tussen de tweeën drieduizend mensen in Nederland kunnen door hun lichamelijke handicap geen erotische gevoelens beleven omdat ze hun handen niet kunnen gebruiken." In het begin had de SAR twaalfhonderd klanten, nu nog nauwelijks zevenhonderd. Dat komt volgens van Koperen door de economische malaise. "En het is ook duur, zo'n dienst­verlener van de SAR. Gehandicapten krijgen maandelijks een uitkering variërend van 1100 tot 1500 gulden. Als je je één keer laat verwen­nen, heb je voor de rest van de maand geen eten meer. Daarom hebben we in het begin gepro­beerd subsidie van het ministerie van Volksge­zondheid te krijgen voor onze stichting, zodat we een nog lager bedrag konden vragen aan de klanten. De subsidie-aanvraag is geweigerd, We gingen in beroep bij de Kroon, Ook verloren. "Het is heel goed wat Papendrecht doet. Maar ook andere gemeenten moeten volgen. Er zou een landelijke regeling moeten komen. Het is zo onrechtvaardig. Als je geen binding hebt met Papendrecht heb je gewoon pech gehad. Daar komt het nu op neer. Geen mens kan buiten het beleven van zijn seksualiteit. Het hoort bij Eet dagelijks leven. Maar het gaar de gehandi­capten niet alleen Maar om platte seks. Nee, ze willen intieme contacten, aandacht. Het is heel belangrijk voor ons."

Behalve bij de SAR kunnen gehandicapten ook terecht in een normaal, commercieel bor­deel in het plaatsje Mook. Willem Otten beheert het enige aangepaste bordeel in heel Nederland waar rolstoelgebruikers zonder problemen terecht kunnen. Als je exclusief wilt zijn, moet je ook echt exclusief zijn, is zijn mot­to. Toen Otten ging verbouwen wegens uitbrei­ding, dacht hij: waarom bouw ik er eigenlijk geen gelijkvloerse kamer aan, dan kunnen de invalide klanten zonder problemen naar de kamer. Otten: "Toen heb ik ook meteen brede­re deuren en hier en daar steuntjes aangebracht. Vroeger moest ik ze naar de kamer dragen." Her bleek een gouden ingreep te zijn geweest.

Sinds de verbouwing is het aantal invalide bezoekers sterk gestegen. Otten: "Ik help ze nog steeds met het ontdoen van hun kleren. En ik til ze op het bed. Dat is te zwaar voor de meisjes. Ik doe dit alles niet uit liefdadigheid. Ik zie ze als gewone klanten. Ze betalen niet minder dan andere bezoekers, maar ook niet meer, terwijl ze meer aandacht vereisen." Niet alle prostituées in het Mookse bordeel accepteren gehandicapte klanten. Omdat ze het emotioneel niet kunnen opbrengen, zeggen ze. Maar de Duitse Anke (23) werkt graag met dat soort klanten. "Ze verschillen niet veel van de gewone klanten," zegt ze. "Sommigen willen juist dat je ze zo min mogelijk helpt. In bed wil­len ze de man spelen. In het begin was ik wel zenuwachtig. Ik wist niet wat ik moest doen. Maar het zijn normale mannen die alleen hun ledematen niet kunnen gebruiken. Dat is alles." Hoofd Sociale Dienst Schreur vindt niet dat zijn gemeente de prostitutie financiert. "Er komt geen bordeel aan te pas," zegt hij. "De dienstverleners van de SAR komen naar de instellingen waar de cliënten verblijven en ver­lenen daar hun hulp. Het is maar hoe je het bekijkt." Schreurs zegt eigenlijk "geen moer te geven" om de vraag, "wie de seksuele hulp verleent." "Er zijn personen die dit soort hulpverlening nodig hebben. De wet zegt hierover niets. Ik weet ook dat we niet de aangewezen instelling zijn om dir soort hulp te bieden. Ik denk eerder aan bedrijfsverenigingen die de uitkeringen uit­keren. Die zouden het eigenlijk op zich moeten nemen, maar dat doen ze niet. We vinden dat individuen geen slachtoffer moeten worden van de leemtes in de wetgeving. Daarom heb­ben we een helpende hand toegestoken." Maar kan seks helend zijn? Want dat is de reden waarom gehandicapten subsidie kunnen krij­gen van de Papendrechtse Sociale Dienst. Schreur vindt dat seks goed is voor de persoon­lijke ontplooiing van de zwaar gehandicapte patiënt. Zo kan de patiënt 'een beter zelfbeeld' krijgen, vindt hij. "We zien seks in dit geval als een hulpmiddel, zoals een rolstoel en een bril, waarmee we iemand uit een onwenselijke situ­atie proberen te helpen." Dat beaamt Van Koperen ook. Van Koperen: "Mensen gaan jarenlang naar de therapeut maar eigenlijk hebben ze liever een diensrverleenster van de SAR over de vloer. Daar hebben ze plezier van en ze zijn ook nog langer ont­spannen. Seks is ook een geestelijk goed. Dank­zij de seksualiteit krijgt de gehandicapte per­soon zijn eigenwaarde terug." Prostituée Anke zegt overtuigd te zijn van de helende kracht van seks. Anke: "Sommigen gaan weer met een glimlach naar huis. Zo zie je dat seks voor hen heel veel betekent en dat seks ze ook helpt. Ze worden er vrolijker van." Haar baas Otten: "Als je geen seks kunt bedrij­ven, terwijl je dat graag wilt, raak je gefrus­treerd. Dan word je gek. Als je naar liefkozing en intieme aandacht hunkert, heb je seks echt nodig. Daarom vind ik dat seks in sommige gevallen genezend is. Seks als geestelijke thera­pie. Maar als er zo'n regeling is, moeten ze daar duidelijke eisen en voorwaarden aan stellen. Het zou te gek worden als alle gehandicapten op kosten van de gemeenschap naar de hoeren gingen." De belangenorganisatie van gehandicapten, de Gehandicaptenraad in Utrecht is verdeeld over deze vraag. Een woordvoerster van de raad meent dat seks wel een positieve werking kan hebben op personen die zichzelf lichamelijk niet aantrekkelijk achten en behoefte hebben aan intimiteit. Ze zegt: "Dat geloof ik absoluut, Ik kan begrijpen dat mensen via de seks hun zelfrespect herwinnen, Ms je jarenlang psychi­sche therapie betaalt voor iemand kost dat han­denvol geld, terwijl de patiënt er niet echt beter van wordt. Als een bezoek van een prostituée echt helpt, waarom zou je daar ook geen geld voor vrijmaken?"

J. Fransen is beleidsmedewerker handicap, rela­ties en seksualiteit bij dezelfde Gehandicapten- raad: "Je kunt niet algemeen stellen dat seks helend is. Kan zwemmen helend zijn? Ja, soms wel. Dat gaat ook op voor seks. Seksualiteit is één van de levensbehoeften van mensen. Je moet zorgvuldig nagaan of je mensen, die niet via de gangbare wegen zelf in hun behoeftes kunnen voorzien, in staat moet stellen om dat wel te doen met gemeenschapsgeld. De ham­vraag die je daarbij moet hanteren moet zijn: wat zullen de gevolgen zijn als we niet in die behoefte voorzien? Gaat de toestand van de patiënt dan achteruit? In dat geval moet je zo iemand helpen, vind ik."

Het is precies een halfjaar jonge beleid van de Sociale Dienst in Papendrecht is niet bekend bij andere instellingen. B. Lemmen, directeur centraal bureau Divosa, de overkoepelende organisatie van directeuren van gemeentelijke sociale diensten: "Ik heb er nog nooit van gehoord. Er is geen gemeentelijke sociale dienst die hieraan meedoet. Ik weer er niets vanaf en daarom heb ik er momenteel ook geen standpunt over. De Haagse Sociale Dienst laat weten dat de pot bijzondere bijstand bestemd is voor de vergoe­ding van medische en openbaar vervoerkosten en dat de Haagse gemeente niets voelt voor het Papendrechtse beleid, Dit in tegenstelling tot de Sociale Dienst in Amsterdam. F. van Woer­den zegt dat "het niet voorkomt in ons pakket," In Amsterdam zijn tot de dag van vandaag geen aanvragen van dien aard ingediend. "Veel vrij­willigers zijn actief op dit gebied. Ik denk dat ze in die behoefte van gehandicapten voorzien. Maar als we van het rijk zo'n beleid mogen voe­ren en er komt een aanvraag binnen, maakt de aanvrager grote kans dar zijn aanvraag ingewil­ligd wordt, ja." Van Woerden kan zich trouwens niet voorstel­len dat het rijk akkoord gaat met zo'n gemeen­telijk beleid. Van de bijzondere bijstand mag je niet zo maar alles financieren. Er zijn strenge regels, "Den Haag kan zeggen: ik ben het niet eens met de besteding van die pot en ik wil mijn geld terug." Dat is ook de reden waarom Schreur van de Papendrechtse Sociale Dienst 'zijn' beleid het liefst geheim houdt. De gemeenten gaan zelf over de bijzondere bijstand. Maar ze worden jaarlijks door het ministerie van Sociale Zaken wel gecontroleerd op het beleid dat ze de bij­zondere bijstand verstrekken binnen de spelre­gels die door de regering gesteld zijn. Schreur: "Ze zouden dit kunnen zien als een alternatieve geneeskunde en die is door de staat niet erkend. Daar mag je dus als instelling ook geen geld beschikbaar voor stellen. Als ze in Den Haag zeggen: wat jullie doen, hoort thuis in de straat van ontwikkelingshulp, kunnen ze schorsing voordragen. En een landelijke schor­sing betekent dat we op dit gebied een stap terug moeten doen." Schreur is ook bang voor de reactie vanuit de samenleving. "Voor dit beleid maatschappelijk geaccepeerd is, is er nog een hele lange weg te gaan. Het zou niet goed zijn voor onze patiën­ten om hieraan in een vroegtijdige stadium ruchtbaarheid te geven. Het zou zo kunnen zijn dat een hoop publiciteit het goede initiatief ombuigt in negatieve gevolgen voor de perso­nen in kwestie," Hij denkt dat de gemeenschap behoudend zal reageren. Hij vreest dat vooral religieuze groe­peringen zo'n beleid als iets zeer verwerpelijks kunnen zien. Schreur: "Wat wij doen, wordt in andere plaatsen onder allerlei dekmantels gedaan. Het gebeurt gewoon, alleen niet offi­cieel. Wij hebben het officieel geregeld." P. van Meenen, woordvoerder van het ministe­rie van Sociale Zaken, is inderdaad niet op de hoogte van het gemeentelijk beleid in Papen­drecht. Hij zegt: "We hoeven het ook niet te weten. Bijzondere bijstand is een zaak die volle­dig voor rekening van de gemeente komt."

Volgens Van Meenen geven de regels de gemeenten genoeg speelruimte. De gemeenten moeten de aanvragen per geval bekijken. Ze mogen niet categoraal geld uitkeren uit de pot bijzondere bijstand aan een groep mensen zon­der eerst naar individuele omstandigheden te hebben gekeken. Zo wilde de gemeente Amsterdam kortgeleden nog alle mensen met een minimum-uitkering korting op het open­baar vervoer geven. Dat was strijdig met de bepalingen voor het verstrekken van bijzondere bijstand. Van Meenen: "Er mag ook geen bij­zondere bijstand worden verstrekt aan therapie of geneeskundige behandeling als er al een voorziening voor is. We hebben laatst zo'n kwestie gehad met een gemeente die longtrans­plantaties vergoedde op grond van de bijzonde­re bijstand. Dar mocht niet omdat zulke han­delingen al vergoed worden door de zieken­fondsen en particuliere ziektekostenverzekerin­gen. Kennelijk heeft Papendrecht geld vrijge­maakt voor zwaar gehandicapten, omdat deze vorm van therapie nergens anders wordt ver­goed." Alom onrust en onzekerheid bij gemeentelijke sociale diensten dus. Papendrecht wacht het rustig af. Maar Van Koperen voorspelt geen goed nieuws: "Ik ben nieuwsgierig hoe het gaat aflo­pen met het beleid van Papendrecht. Her ministerie kan dit niet alleen in Papendrecht toelaten. Her moet of landelijk geregeld wor­den of helemaal niets, zal hun houding zijn. Ik verwacht dan ook dat Sociale Zaken gaat ingrij­pen en deze hulpverlening zal verbieden."