Born in the U.S.A.: fittie tussen Donald Trump en The Boss loopt uit de hand

I. Land of Hope and Dreams

Het gebeurde dit jaar in Manchester. Bruce Springsteen (75) verscheen op het podium voor zijn eerste concert van zijn recordbrekende tournee en zei: ‘Goedenavond! (...) Welkom bij de Land of Hope and Dreams-tour! De machtige E Street Band is hier vanavond om een beroep te doen op de rechtvaardige kracht van kunst, muziek en rock-’n-roll in gevaarlijke tijden.

Het Amerika dat al 250 jaar een baken van hoop en vrijheid is, is momenteel in handen van een corrupte, incompetente en verraderlijke regering. Vanavond vragen we iedereen die gelooft in democratie (...) om samen met ons op te staan tegen autoritarisme en let freedom ring!’ De setlist zou bij elkaar een commentaar op het huidige Amerika worden. Dat moest, want onder Trump vindt ‘een Amerikaanse tragedie’ plaats.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Bruce Springsteen begon zijn Land of Hope and Dreams-tour met de gelijknamige song en dat was niet toevallig. In 2021 speelde Springsteen dit lied op de presidentiële inauguratie van Joe Biden. Het gaat over een trein met ‘heiligen en zondaars, verliezers en winnaars, hoeren, gokkers en lost souls’. Het refrein: ‘Big Wheels rolling through fields/ Where sunlight streams/ Meet me in a Land of Hope and Dreams.’ Dromen zouden in dit land niet ‘worden vermorzeld’ en ‘geloof zou worden beloond’.

Springsteen was met zijn speech een van de weinige artiesten die de president direct durven aan te vallen. In Trumps eerste regeerperiode was het verzet veel heviger en daarom viel het extra op dat Springsteen wél in opstand kwam. Het kon alleen nooit lang duren voordat Trump revanche zou nemen en de president schreef inderdaad al de dag erna op Truth Social: ‘Heb hem nooit gemogen, hield nooit van zijn muziek of zijn Radicaal Linkse Politiek en, belangrijker, hij is geen getalenteerde vent – alleen maar een opdringerige, weerzinwekkende JERK.’ Trump verzon ook: ‘Deze uitgedroogde pruim van een rocker (zijn huid is helemaal verschrompeld) MOET ZIJN MOND HOUDEN tot hij terugkeert in het land. Dan zullen we weleens zien hoe het hem vergaat!’ 

Daar bleef het niet eens bij, want Springsteen was ook nog eens HIGHLY OVERRATED en Trump liet een deepfakevideo plaatsen op Truth Social. Trump staat weer eens op de golfbaan met een MAGA-pet op, hij slaat een bal in de verte, zijn vereerders rond de baan applaudisseren alsof hij Rory McIlroy is. In het volgende beeld is Springsteen van achter op een podium te zien, hij krijgt de golfbal van Trump op zijn achterhoofd en valt. 

'Het Amerika dat al 250 jaar een baken van hoop en vrijheid is, is momenteel in handen van een corrupte, incompetente en verraderlijke regering'

Zijn fans vonden het onweerstaanbaar grappig en onschuldig, maar na het plaatsen van het filmpje deed Trump wat hij zo vaak doet als een persoon of mening hem niet bevalt: hij dreigde met een ‘grootschalig onderzoek’. Zonder feitelijke basis beschuldigde Trump Springsteen ervan miljoenen dollars te hebben gekregen om rond de verkiezingen van 2024 de Democratische presidentskandidaat Kamala Harris te steunen. Hoe kan het anders dat die uitgedroogde pruim wel wilde zingen voor de ‘Radicaal Linkse’ andere partij en niet voor hem? Trump moest het doen met de Village People, Kid Rock en wat andere rappers van de C-categorie, dat was niet eerlijk en het kon niet anders of er werd gesjoemeld.

De avonden na het deepfake-golffilmpje opende Springsteen met No Surrender en ook van U2’s Bono (‘Er is maar 1 Boss in Amerika’), Tom Morello van Rage Against the Machine (‘FUCK TRUMP’) hoefde Trump geen steun te verwachten. Eddie Vedder van Pearl Jam kwam ook op voor Springsteen, Neil Young schreef op zijn website: ‘Bruce en duizenden musici vinden dat jij Amerika kapotmaakt. Je kunt je beter zorgen maken over de stervende kinderen in Gaza in plaats van over dit. Dat is jouw probleem. Ik ben niet bang voor je. En de rest van ons ook niet. Je vergeet je echte baan te doen. Je werkt voor ons.’ 

Onder doorsnee muziekfans was de steun minder massaal. Veel arbeiders stemden vorig jaar voor Donald Trump en het is in het huidige Amerika vrijwel onmogelijk pro-Trump te zijn en ook naar Springsteen te blijven luisteren. Sopranos-acteur en gitarist van de E Street Band Steven Van Zandt zei onlangs dat ze de helft van hun fans door de vete met Trump zijn kwijtgeraakt. De Bruce Springsteen-coverband No Surrender, voorheen Asbury Fever, had recentelijk een optreden staan in de Riv’s Toms River Hub in New Jersey, maar de eigenaar cancelde het concert omdat er altijd veel Trump-stemmers naar zijn bar kwamen. 

Een columnist uit New Jersey, Trump- én Springsteen-superfan, concludeerde in de Asbury Park Press: ‘Als ik objectief kijk naar Springsteens irrationele, vijandige gedrag tegenover Trump, terwijl hij in feite een trouwe bondgenoot zou moeten zijn, kan ik niet anders dan mensen waarschuwen deze artiest niet meer te vertrouwen en het blinde geloof in hem op te geven.’

II. Born in the USA

Max Weinberg van de E Street Band sloeg in een exploderend ritme op zijn drums, Roy Bittan speelde zijn even beroemde synthesizer-riff en alle toeschouwers in Manchester wisten meteen welk nummer er begon. Mensen klapten mee, de achtergrondzangers deden dat ook en Springsteen zong: ‘Born down in a dead man’s town/ The first kick I took was when I hit the ground/ You end up like a dog that’s been beat too much/ Till you spend half your life just covering up.’ Vlak erna brulde Bruce: ‘Born in the U.S.A./ I was born in the U.S.A.’ Vuisten gingen in de lucht en iedereen zong mee. 

Springsteen schreef Born in the U.S.A. in 1981, maar het werd pas een hit in 1985 en de gelijknamige plaat bereikte in de zomer van dat jaar de nummer 1-positie in Nederland. Het was het zevende album van Bruce Springsteen en kwam in Amerika al uit op 4 juni 1984. Er stonden zeven top 10-singles op en werd zeventien keer platinum in Amerika. Het aantal verkochte exemplaren wereldwijd wordt geschat op dertig miljoen. De Grammy voor beste album van het jaar won Springsteen net niet. Lionel Richie kreeg die op een of andere manier voor Can’t Slow Down.

Kant 1 begon met Born in the U.S.A. Het gaat over een man die naar Vietnam gaat ‘to kill the yellow man’ voor de vermeende vrijheid. Bij terugkomst heeft hij veel van zijn illusies verloren, hij krijgt geen baan, mist vrienden die zijn gesneuveld. Born in the U.S.A. is volgens Springsteen-biografen zijn slechtst begrepen song. Oud-president Ronald Reagan prees in een campagnespeech de verkeerd geïnterpreteerde boodschap en ook andere Republikeinen misbruikten Born in the U.S.A. om stemmen te winnen. 

Trump was meer dan twintig jaar later de volgende conservatief die de tragische strekking van het lied totaal niet snapte. In 2016 liet hij Born in the U.S.A. vanwege het vermeende patriottisme spelen op zijn politieke rally’s en zijn supporters zongen het refrein zonder ironie voor een militair ziekenhuis toen Trump in 2020 moest worden opgenomen wegens covid, een virus dat toch bleek te bestaan. Op sociale media verschenen commentaren als: ‘We zitten inmiddels in het vierde decennium waarin de rechterflank van Amerika maar niet wil begrijpen wat er echt in Born in the U.S.A. wordt gezegd.’ Springsteen had de president toen al onder meer ‘een toxische narcist’ en een ‘idioot’ genoemd.

Springsteen maakte Born in the U.S.A. deels uit liefde en deels uit bezorgdheid over zijn land. Hij groeide op in Freehold in New Jersey, ‘een klein, benepen stadje, zeer conservatief, stagnerend’, zei Springsteen in het boek It Ain’t No Sin to Be Glad You’re Alive: The Promise of Bruce Springsteen. Zijn vader Douglas zwoegde als bus- en taxichauffeur, gevangenisbewaker en arbeider in een tapijtfabriek, zijn moeder Adele als secretaresse. Hun zoon werd een verlegen, vaak eenzame regular guy met een beschadigde huid door acne en een grote liefde voor gitaren, zijn redding. 

Springsteen maakte geen geheim van zijn liberale normen en waarden, wat toen nog best normaal was: Amerikanen uit de lagere of middenklasse stemden vaak trouw op de Democraten. Republikeinen waren overduidelijk op de hand van Wall Street, de banken en de grootindustriëlen. Niet succesvol in Amerika? Had je maar beter je best moeten doen of een familie met meer geld moeten hebben.

Springsteen werd een patriot, maar wel een kritische patriot en dat vonden de meeste Amerikanen in 1985 niet erg. Hij leek gevoelig, was empathisch, ook voor conservatieven die het slachtoffer waren geworden van het meedogenloze kapitalistische systeem. Hij droeg Amerikaanse jeans en shirtjes zonder mouwen, propageerde de beste waarden van Amerika zonder het te verheerlijken, zelfs christelijke, conservatieve Amerikanen konden hem nog waarderen. Een liberaal vond Bruce het ‘rock-’n-roll-equivalent van Steven Spielberg’, een verslaggever van de Christian Science Monitor omarmde hem omdat hij ‘wegblijft van drugs’ en ‘zelfs ouders mogen hem graag’. 

Zoals Steven Hyden het in zijn boek There Was Nothing You Could Do: Bruce Springsteen’s Born In The U.S.A. and the End of the Heartland omschreef: ‘Springsteen was een artiest waar we het allemaal over eens waren. Een eenmansmonocultuur. Hij leek meer op een vrachtwagenchauffeur of een bouwvakker dan op een onkenbare superster zoals Prince of Michael Jackson. Alleen leek deze gewone man eveneens over buitengewone kracht te beschikken. Hij was een ‘normale’ superheld, deels mens en deels parabel. Een wandelende tegenstelling, zeer benaderbaar en toch volkomen bijzonder.’

Hyden hoorde Springsteen voor het eerst toen hij als jongetje in de auto zat en zijn vader een cassettebandje opzette. Het was Born in the U.S.A., volgens Hyden ‘een hoogtepunt in Amerika’s popcultuur en een alltime-bestseller die ertoe leidde dat Bruce meer nationaal monument dan een popster werd’. Hyden noemt Born in the U.S.A. ‘misschien niet het beste album’ van Springsteen, maar in veel opzichten wel het belangrijkste en ook in Nederland werd Springsteen een idool dat de status van Michael Jackson, Madonna of Prince naderde.  

Op 12 juni 1985 trad ‘de man die rock-’n-roll redde’, zoals een Telegraaf-journalist hem omschreef, op in Rotterdam. De Telegraaf kopte: ‘Bruce Springsteen brult de Kuip plat.’ Op 23 juli 1985 bereikte I’m on Fire de eerste plek in de hitparade. Dancing in the Dark was de nummer 7 en Born in the U.S.A. de nummer 10. In vijftien maanden trad Springsteen wereldwijd voor meer dan vijf miljoen mensen op en hij brak een record door een concert in LA te houden voor 340.000 mensen. Van Born in the U.S.A. waren toen al acht miljoen exemplaren verkocht in de VS en meer dan twaalf miljoen over de hele wereld. Bruce stond op shirts, buttons, posters die op muren van meisjes- en jongenskamers werden gehangen. Concerten waren binnen een paar minuten uitverkocht, een promotor noemde de Born in the U.S.A.-tour ‘unquestionably the single largest merchandise grossing tour in rock and roll history’.

III. House of a Thousand Guitars

Er klonk gejuich en gejoel toen Bruce Springsteen in de uitverkochte zaal in Manchester zong: ‘The criminal clown has stolen the throne/ He steals what he can never own.’ Bijna achtduizend zittende toeschouwers meenden er een referentie naar Trump in te herkennen. De akoestische versie van House of a Thousand Guitars uit 2020 was het dertiende lied van zijn eerste Land of Hope and Dreams-concert in Manchester. In het intro van de song had hij opnieuw opvallend hard uitgehaald naar Donald Trump met de zinnen: ‘De laatste controle op de macht nadat de checks and balances van de overheid hebben gefaald zijn the people, jij en ik. De eenheid van mensen rond gemeenschappelijke waarden is momenteel het enige dat tussen democratie en autoritarisme staat. At the end of the day we only have each other.’

Springsteen gelooft echt in zo’n Amerika. Hij vertelde in Rolling Stone dat hij aan het begin van de jaren tachtig voor het eerst het idee kreeg zijn ‘versie van Amerika’ te plaatsen tegenover die van Republikeinen. Amerika kon ook volgens Bruce heus weer groot worden, maar dan wel op een veel eerlijkere manier dan de aanhangers van de toenmalige president Ronald Reagan dat wilden bereiken. Springsteen wilde zijn Amerika ‘terugpakken’ en ‘mijn eigen ideeën erover naar voren brengen’.  

'Ik kan niet anders dan mensen waarschuwen deze artiest niet meer te vertrouwen en het blinde geloof in hem op te geven'

Volgens zijn biograaf Steven Hyden is dat ‘een plek waar granietharde individuen met vriendelijke, melancholische harten langs de snelweg werken en vrienden zijn met mannen die Wayne heten. Een mythisch Heartland waar mensen hun verschillen opzij kunnen zetten en elkaar altijd kunnen steunen. Het echte, en tegelijkertijd denkbeeldige, Amerika.’

Donald Trump speelde al in 1985 een rol in Springsteens leven. Ze waren beiden in zekere zin outsiders, maar Springsteen groeide op in een gezin zonder veel geld en hij ging om met fabrieksarbeiders en dagloners. Trump kreeg miljoenen van zijn vader Fred en buitte de arbeiders die hij ontmoette voornamelijk uit. 

Volgens Eric Alterman, auteur van It Ain’t No Sin to Be Glad You’re Alive: The Promise of Bruce Springsteen, hadden de twee qua persoonlijkheid niet anders kunnen zijn. In Springsteens kijk op Amerika wordt ‘niet alleen de waardigheid van eerlijke arbeid erkent, maar ook het belang van het respecteren van onze verschillen, of die nu zijn gebaseerd op cultuur, geslacht, etniciteit of ras’. 

Het is ‘een visie van eenheid’ die volgens Alterman wordt samengevat in de zin die Springsteen lang gebruikte om concerten af te sluiten: ‘Nobody wins unless everybody wins.’ Alterman: ‘En als Springsteen ‘iedereen’ zegt, bedoelt hij iedereen – inclusief ongedocumenteerde migranten en grenswachters, ongehuwde moeders, onverantwoordelijke vaders, zwarte slachtoffers van politiegeweld, de agenten die hen neerschoten, emotioneel getekende Vietnamveteranen en oorlogsvluchtelingen (...) die van Amerika hun nieuwe thuis proberen te maken.’

Alterman noemt deze versie van Amerika het ‘New Deal-Amerika’, maar in de Reagan-jaren tachtig ontstond er ook een rechtsere kijk op Amerika en de voornaamste representant van die overtuiging werd onroerend goed-tycoon Donald Trump. Hij was een groot liefhebber van het Gordon Gekko-gezegde ‘Greed is good’ en Trumps mentaliteit kan volgens Alterman worden samengevat met: ‘I win only if everybody else loses.’ (Ik win alleen als de rest verliest).

De tegenstelling tussen Trump en Springsteen is in 2025 nog net zo kolossaal als toen. Trump neemt mensen hun sociale zekerheid en Medicare af, vindt bijna alle immigranten criminelen en parasieten en schenkt rijke vrienden een belastingverlaging om nog veel rijker te worden. Springsteen doneert aan voedselbanken, eet elk jaar pizza met vrienden van vroeger uit lokale New Jersey-bands, prijst de Mexicaanse immigranten in zijn geboortestad Freehold omdat ze hard werken en ‘levendigheid’ brengen en hij treedt gratis op in centra voor veteranen die door Trumps bezuinigingen in armoede zijn geraakt. 

Hij woont vlakbij de plaats waar hij opgroeide en bouwde er een studio met duizend gitaren. Het Amerika dat hij vanuit dat toevluchtsoord beschrijft, heeft bijna net zo weinig met de werkelijkheid te maken als dat van Trump, maar hij blijft onbevreesd praten en zingen over zijn Amerika en daarom bracht hij onlangs ook een mini-album uit dat hij Land of Hope and Dreams noemde. De anti-Trumpspeeches staan erop en de titelsong eindigt met de verwachting dat de ‘vrijheidsbellen’ weer zullen rinkelen.

IV. My City of Ruins/Chimes of Freedom

Bruce Springsteen had dertien nummers gespeeld in de Co-Op Live in Manchester toen hij zijn derde toespraak van de avond hield en begon met: ‘There’s some very weird, strange and dangerous shit going on out there right now.’ Hij was nog lang niet klaar en vervolgde met: ‘In Amerika worden mensen vervolgd omdat ze hun recht op vrije meningsuiting gebruiken en hun onvrede uiten. Dit gebeurt nu. In Amerika scheppen de rijkste mannen er genoegen in om de armste kinderen ter wereld aan ziekte en dood over te laten. Dit gebeurt op dit moment.’ 

Na een langgerekt applaus zei Springsteen dat Trump en zijn mensen ‘een sadistisch genoegen’ beleven ‘aan de pijn die ze loyale Amerikaanse arbeiders aandoen’. Ze draaien ‘historische burgerrechtenwetten terug die hebben geleid tot een rechtvaardigere en meer pluriforme samenleving, laten onze bondgenoten in de steek, kiezen de kant van dictators en zijn tegen mensen die vechten voor hun vrijheid. (...) Ze verwijderen bewoners van Amerikaanse straten en deporteren hen zonder proces naar buitenlandse detentiecentra en gevangenissen. (...) Een meerderheid van onze gekozen vertegenwoordigers heeft gefaald om het Amerikaanse volk te beschermen tegen een onbekwame president en een ontspoorde regering. Ze hebben geen besef of idee van wat het werkelijk betekent om Amerikaans te zijn.’ 

Hij keek de zaal in en eindigde zijn langste anti-Trumpspeech van de avond met: ‘Ik heb hoop omdat ik geloof in wat de grote Amerikaanse schrijver James Baldwin zei. Hij zei: “In deze wereld is er niet zoveel menselijkheid als je zou willen, maar er is genoeg.” Let’s pray.’

Na een ovatie speelde Springsteen My City of Ruins van The Rising uit 2002. Het gaat over het stadje Asbury Park in New Jersey, waar hij zijn eerste bandjes vormde en zijn debuutplaat in 1973 aan opdroeg. Het verval sloeg er in de loop der jaren hard toe, ramen werden dichtgetimmerd, verslaafden en daklozen waren vaak de enigen op straat, kerken liepen leeg. De verteller bidt om een wederopstanding en zegt aan het einde keer op keer: ‘Come on, rise up! Come on, rise up!’ 

Bruce Springsteen droeg een wit overhemd en een zwarte stropdas toen hij dit brulde. Zijn mouwen waren opgerold, zijn hoofd was rood en bezweet. Zijn stem klonk nog steeds goed toen hij na bijna drie uur spelen zei: ‘Dank Manchester voor een prachtige avond. Woeeeee! Je bent een geweldig publiek, dank je, dank je. Take this home with you.’ 

'In Amerika scheppen de rijkste mannen er genoegen in om de armste kinderen ter wereld aan ziekte en dood over te laten. Dit gebeurt op dit moment'

De laatste song van de avond was Chimes of Freedom uit 1964, een cover van Bob Dylan en een antiracistische ode aan vrijheid en diversiteit. De bekendste zin uit het lied werd door alle toeschouwers in de Co-Op Live meegezongen: ‘An’ we gazed upon the chimes of freedom flashing.’ Steve Van Zandt speelde een gitaarsolo, Bruce keek hem bijna verliefd aan en eindigde het concert met: ‘Dank Manchester, de E Street Band houdt van jullie!’ De toeschouwers brulden: ‘BRUUUUUUUUCE! BRUUUUUUUCE! BRUUUUUUUCE.’ 

De dagen en weken erna hield Springsteen in andere landen vergelijkbare speeches en zijn setlist bleef een commentaar op Trumps Amerika. De Land of Hope and Dream-tour bracht 700 miljoen dollar op, zelfs voor Springsteen een record. Muziekcritici prezen de concerten, maar schreven ook nostalgisch over de tijd dat Springsteen nog de ‘vereniger van Amerika’s stille meerderheid’ was, een bescheiden held uit Heartland Amerika die zelfs een ‘gemene deler probeerde te vinden tussen linkse mensen en extremisten van de rechterflank’, zoals Steven Hyden het omschrijft. De Springsteen-biograaf gelooft veertig jaar na Born in The U.S.A. niet meer in een verzoening tussen liberale Bruce-fans en rechtse ex-fans omdat ‘de gemene deler er misschien wel nooit is geweest’. 

Springsteen denkt daar ‘ondanks Amerika’s tekortkomingen’ toch anders over. Zijn Amerika ‘bestaat’ en is ‘een geweldig land met een geweldig volk’. De goede krachten zullen op de lange termijn toch winnen, zei hij in The New York Times, ‘omdat we een lange democratische geschiedenis hebben’ en ‘geen autocratische geschiedenis’. Amerika ‘is fundamenteel democratisch’ en het geloof in Springsteens Amerika zou daarom ‘op een gegeven moment’ terugkeren. De ‘dingen’ zouden dan weer beter worden en zelfs de MAGA-fans zouden inzien dat niet Trumps Amerika, maar zíj́n Amerika de beste optie voor hun land is. Hij voegde er voor de zekerheid aan toe: ‘Let’s knock on wood.’