Bart Nijman: 'We sukkelen richting stembus, niet omdat we er nog in vertrouwen, maar omdat de ander niet mag winnen'

Verkiezingen beginnen een moetje te worden. Kiezers gaan met lood in hun schoenen naar de stembus omdat het de vorige keer geen zin had, en de keer daarvoor ook niet, noch de keer daarvoor. Met bezwaard gemoed toch maar op de nieuwe teleurstelling stemmen, of misschien nogmaals op de oude hoop.

Democratie is per definitie niet altijd je zin krijgen, maar het zou ook niet het gevoel moeten oproepen dat er nooit iets verandert. En zeker niet dat alles alleen maar minder wordt, of je nou voor het klimaat bent of tegen de massamigratie. Iedereen ziet het onderwijs afglijden, maar niemand stemde daarvoor. 

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Onderzoek toont aan dat kiezers het niet erg vinden niet altijd hun zin te krijgen in een democratie, als ze maar het gevoel hebben dat het spel eerlijk wordt gespeeld. Dat gevoel lijken we te verliezen. Vooral als de uitkomst benadrukt dat er aan – bijvoorbeeld – migratie juist wél iets gedaan moet worden, maar we niets zien gebeuren.

Bovendien zijn we in tijden terechtgekomen waarin ieder individu z’n eigen zeepkist in het digitale park kan plempen en vanaf kleine kanseltjes alle cognitieve beperkingen breed kan etaleren. Als som der delen is democratie een krachtig concept. Als instrument in tijden van ongekende individualisering verliest het vertrouwen. 

Op sociale media leren mensen zichzelf aan dat hun particuliere opvatting een publiek sentiment reflecteert, omdat de algoritmes ervoor zorgen dat gelijkgestemden zich om je heen verzamelen. ‘Iedereen wil dit toch, waarom gebeurt het dan niet?’ Nou, omdat in werkelijkheid niet iedereen het wil. En omdat een Facebookpost in je eigen filterbubbel toch minder Haagse lobbykracht heeft dan een goed gesubsidieerde ngo.

Het helpt ook niet mee dat veel Kamerleden net zo zichtbaar zijn als gewone stervelingen. We zien in veel gevallen helemaal niet zulke slimme, eerlijke of welbespraakte lieden die je ooit met het ambt associeerde. 

Geert Wilders spreekt buiten het Kamergebouw zelden hardop, maar kan zichzelf toch alleen maar overschreeuwen op X. Ieder goed punt over de islam verdrinkt in de decibellen van zijn manier van uitdrukken, en anders wel in het gekrakeel over cartoons die voor onfrisse uitleg vatbaar zijn.

Jan Paternotte van D66 gedraagt zich als een soort freelance verslaggever, maar schrijft zoveel onwaarheden en desinformatie op (vooral over Israël), dat zelfs de NOS hem nauwelijks durft te citeren. En Laura Bromet van GroenLinks lijkt soms maar één keer aan het raam likken verwijderd van liefkozende opvang in een dagbesteding.

Zijn dat de mensen die onze democratie draaiende moeten houden? Je zou sommigen nog niet met de bezorging van een pakketje vertrouwen.

Zo sukkelen we richting stembus. Niet omdat we er nog in vertrouwen. Maar omdat de ander niet mag winnen. Dat gevoel is het voorportaal van verval.