Poetin 25 jaar aan de macht (deel 2): vijanden voor het leven

Vladimir Poetin heeft een lange lijst aan vijanden. En daar is niet alleen de oorlog tegen Oekraïne de oorzaak van. Vaak was de reden geld. Voormalige oligarchen die niet mee wilden werken, werden veroordeeld tot lange kampstraffen of het land uitgedreven. Hun bezittingen werden overgeschreven op naam van Poetins vrienden uit de zogenaamde ‘inner circle’. Soms ook speelde alleen de politieke overtuiging een rol. Strijders voor democratie en mensenrechten zijn hun leven niet meer zeker in het huidige Rusland en ver daarbuiten. Nieuwe Revu sprak met drie uitgesproken vijanden van de Russische leider.   

William Browder: ‘Poetin liquideert aan de lopende band’

Sir William Browder staat aan het hoofd van Hermitage Capital Management, een fonds dat tot 2005 de voornaamste buitenlandse investeerder in Rusland was. Na aanvankelijk een voorstander te zijn geweest van Vladimir Poetin krijgt Browder steeds meer kritiek op de alomvattende overheidscorruptie. De Britse econoom van Amerikaanse afkomst valt in ongenade en wordt een nacht lang vastgehouden op een vliegveld bij Moskou. Daarna wordt hij teruggestuurd naar Londen. De toegang tot Rusland wordt hem officieel ontzegd en later wordt hij ook bij verstek veroordeeld. De Russische politie zet de kantoren van Hermitage Capital op zijn kop, waarbij medewerkers worden gearresteerd. 

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Sergej Magnitski is actief als advocaat voor het fonds. Na openlijke kritiek wordt de Russische jurist opgepakt en elf maanden lang zonder vorm van proces achter tralies gehouden. In 2009 wordt zijn levenloze lichaam gevonden in een cel van de beruchte gevangenis Matrosskaja Tisjina. De dood van Magnitski veroorzaakt een internationaal schandaal. In de VS wordt een wet met sancties ingevoerd tegen de verantwoordelijken. Browder wijdt twee boeken aan de dood van zijn jurist én de Russische staatscorruptie. 

Sir Browder, u wordt in het Westen ‘vijand nummer één’ van Vladimir Poetin genoemd. Is dat terecht?

‘Toen mijn jurist Sergej Magnitski werd vermoord, begaf ik me op een missie tegen Poetin. Die missie werd een pakket wetten dat de Magnitsky Act werd genoemd. Dat pakket bevroor de tegoeden van schenders van de mensenrechten in Rusland. Poetin is een schender van de mensenrechten en een kleptocraat die een enorme hoop geld heeft verzameld die hij in het Westen bewaart. Voor Poetin is geld veel meer waard dan een mensenleven. Sinds de Magnitsky Act en een aantal jaren daarna stond ik bovenaan zijn lijst van vijanden. Latere gebeurtenissen overvleugelden dat. Aleksej Navalny haalde me in. En ook Volodymyr Zelensky staat nu natuurlijk hoger op zijn lijst. Maar Poetin maakt jacht op me, omdat ik hem zoveel moeilijkheden heb bezorgd.’ 

Heeft hij u ooit bij naam genoemd?

‘Jazeker. In zijn jaarlijkse persconferentie van 2012 noemde hij me voor het eerst. Eén keer maakte ik me echt zorgen toen mijn naam viel. Dat was onder de eerste regering-Trump in 2018. Een journalist vroeg Poetin of hij twaalf gearresteerde agenten van inlichtingendiensten van de VS vrij zou willen laten. Poetin antwoordde toen dat hij ze wel wilde ruilen voor Bill Browder. Donald Trump zei dat hij dat een geweldig idee vond. De Senaat stemde uiteindelijk tegen en daarmee was dat geweldige idee gelukkig afgedaan.’ 

U kwam in de jaren negentig naar Rusland om geld te verdienen. Een zakelijke motivatie. Wanneer en hoe is die instelling veranderd?

‘Het ontwikkelde zich geleidelijk. Ik kwam als zakenman naar Rusland. Ik runde er de grootste buitenlandse investeringsfirma. Ik zag hoe de economie werd geplunderd door een groepje oligarchen. Ik zei tegen mezelf: ik moet ze stoppen bedrijven te beroven. Zo werd ik langzaam een aandeelhouder-activist. Ik begon openlijk de misdaden van die oligarchen te belichten. Aan de ene kant uit zakelijke overwegingen, aan de andere kant omdat ik het een schande vond. Daarna werd ik het land uitgezet. Mijn kantoor in Moskou werd op z’n kop gezet door de politie.

Mijn jurist, Sergej Magnitski, onderzocht waarom dat gebeurde en kwam erachter dat het ging om het verdonkeremanen van 330 miljoen dollar aan belasting die we aan de Russische overheid hadden betaald. Hij ontdekte dat ze onze belastingen inpikten voor zichzelf. Hij gaf daarover getuigenissen af. Daarom werd hij opgesloten en 358 dagen lang gefolterd en uiteindelijk vermoord. De dag na de moord veranderde mijn leven compleet. Sinds het moment dat ik weet dat hij vermoord is, streef ik ernaar zijn moordenaars te bestraffen en voor gerechtigheid te zorgen.’  

Als u uw werk in Rusland overdenkt, wat zou u nu anders hebben gedaan?

‘Ik zou niets anders hebben gedaan. Ik zou er gewoon nooit naartoe zijn gegaan. Ik heb vreselijk spijt van het feit dat er door mijn aanwezigheid in Rusland mensen die met mij in verbinding stonden in de problemen kwamen, dat er mensen zijn gefolterd en vermoord.’

Ik heb vreselijk spijt van het feit dat door mijn aanwezigheid in Rusland mensen die met mij in verbinding stonden zijn gefolterd en vermoord

Wat is de grootste bedreiging voor Poetin?

‘Als de EU de 300 miljard dollar aan bevroren Russische tegoeden zou gebruiken om Oekraïne te bewapenen. Als dat land voor zoveel geld wapens kan kopen, zullen ze snel overwinnen. En als Poetin de oorlog verliest, zal iedereen in Rusland vragen: “Waarom heb je ons door deze hel laten gaan?” Hij zal zijn macht en waarschijnlijk zijn leven verliezen.’

Zal de EU dat gaan doen?

‘Ze moeten wel, nu de VS zich steeds verder terugtrekt.’

Maar de EU is toch steeds weer bang om zogenaamde rode lijnen te overschrijden en Poetin te provoceren?

‘De hulp aan Oekraïne drukt op de staatskas. Die financiële druk zal ervoor zorgen dat ze nu wel moeten.’

U kent als investeerder ook Russische oligarchen die tot de inner circle horen. Bestaat er verzet binnen die kringen tegen Poetin?

‘Nee, van daaruit is geen enkel verzet te verwachten. Poetin heeft alle touwtjes in handen. Hij beslist wie er de gevangenis ingaat en wie niet. Zijn inner circle sluipt op kousenvoeten om hem heen en leest al zijn wensen van zijn lippen.’

U heeft Poetins vazal Dmitri Medvedev ontmoet. Is dat volgens u nog steeds dezelfde nette man die nu de ene na de andere vulgaire scheldpartij op X plaatst?

Lachend: ‘Hij is een heel klein mannetje. Hij ziet er belachelijk uit als hij een ruimte binnenloopt. Daar zal hij complexen over hebben. Medvedev is ook een kameleon. Hij probeert door kruiperig gedrag aan de bak te blijven.’

Er is een enorme ondersteuning voor Poetin onder de Russische bevolking. Zal zijn overlijden of arrestatie veranderingen teweegbrengen in Rusland?

‘Zo’n ondersteuning is er niet. Kijk naar huurlingenleider Jevgeni Prigozjin. Toen die met zijn mars naar Moskou ging, juichte iedereen hem toe.’

Maar Prigozjin bood toch geen alternatief?

‘Hij wilde iets veranderen aan de oorlog. Ik zeg niet dat hij een goed mens was, maar iedereen die nu naar die oorlog kijkt, ziet dat je een absolute nihilist moet zijn om zoiets gaande te houden. Er valt niets te winnen.’

Bestaat er volgens u een Russische oppositie die het daadwerkelijk op kan nemen tegen Poetin?

‘Alleen buiten Rusland. Wie binnen Rusland een kritische stem laat horen, wordt gedood of gaat in ieder geval de gevangenis in. Dus alle oppositie zit nu in het buitenland. Maar het is een sterke oppositie. Aleksej Navalny was zeer populair, maar de Russen denken momenteel vooral aan hun eigen veiligheid.’

U werd een tijd lang beveiligd door ex-Mossad-officieren. Is het niet mogelijk Poetin door dergelijke vakmensen te laten liquideren?  

‘Poetin zelf liquideert aan de lopende band mensen. Het is onmogelijk hem te benaderen. Zelfs naaste medewerkers moeten een afstand van dertig meter tot hem aanhouden als ze met hem aan tafel gaan zitten. Er is niet veel waar hij verstand van heeft, maar er is één ding waar hij extreem goed in is: paranoia.’ 

Wat moet er volgens u met Poetin gebeuren als hij ooit wordt gearresteerd?

‘Levenslange gevangenschap in isolatie.’

RDK-stafchef Aleksandr: ‘Zonder oorlog zou Poetin niet aan de macht zijn gebleven’

Aleksandr is een Rus die op het moment van de invasie in Oekraïne woonde. Hij is stafchef van het RDK – het Russische Vrijwilligerskorps – dat aan de kant van het Oekraïense leger vecht tegen de troepen van het Kremlin. Zijn codenaam is ‘Fortuna’. Een nom de guerre die hij kreeg omdat hij bij grensovergangen gedurende de afgelopen jaren nog nooit zijn paspoort heeft moeten laten zien. Het korps streeft naar de stichting van een eigen volksrepubliek in het district Belgorod dat zal worden bevolkt door etnische Russen. 

De voornaamste missies van de vrijwilligers zijn de bevrijding van Oekraïne en de strijd tegen het dictatoriale regime in Moskou. In 2023 en 2024 liet het RDK van zich horen met gewaagde operaties op Russisch grondgebied die werden ondersteund door de Oekraïense militaire inlichtingendienst. In het begin bestond het korps vooral uit Russen die in Oekraïne leefden en gelieerd waren aan organisaties als Azov en Pravyj Sektor. Inmiddels mogen ook krijgsgevangenen na een nauwgezette controle dienst nemen. Het RDK bestaat uit verschillende militaire eenheden die elk hun eigen taak hebben. De vrijwilligers zijn tot diep in Rusland bekend en krijgen er steeds meer aanhangers. Tegen ‘Fortuna’ loopt in zijn geboorteland een rechtszaak wegens terrorisme en landverraad.   

Aleksandr, zie je Poetin als een vijand?

‘Zijn systeem zie ik als vijand. Poetin als enige vijand verantwoordelijk maken is een gevaarlijke retoriek die in het Westen is bedacht. Zoiets gaat later geheid misbruikt worden. Natuurlijk is Poetin een vijand, maar hij is er slechts een van velen.’  

Dus het probleem ligt bij de hele Russische bevolking?

‘De bevolking die in Rusland woont, baseert zich op een vastgeroeste Sovjetmentaliteit. Er is daar onderhand een zeer negatieve selectie.’

Wat bedoel je daarmee?

‘Al in de Sovjet-Unie waren er mensen die tegen het regime waren. Dat waren dissidenten die werden opgesloten of het land uitgezet. In het huidige Rusland is dat precies hetzelfde. Wie het niet eens is met het beleid van de regering moet vluchten of wordt in de gevangenis gestopt. Alle mensen met een afwijkende ideologie worden vernietigd of het land uitgeschopt.’

En de rest die achterblijft? 

‘Buiten een paar grote steden als Moskou en Sint-Petersburg leven de mensen in Rusland in absolute armoede. Voor hen is het een voortdurende strijd om overleven. Ze hebben enorme schulden en kunnen nauwelijks rondkomen van hun zeer magere loon. Daarbij komt nog eens een allesoverheersende inmenging van de overheid. De staat zegt hen precies wat ze moeten doen en denken. En zo begint het al vanaf de wieg. Maar kritiek hebben die mensen niet, integendeel, ze zijn trots op hun land. Als hun regering dat wil, dan wordt Oekraïne op de knieën gedwongen of zelfs heel Europa vernietigd. De bevolking zit tot aan zijn nek in de stront, maar is vreselijk fier op hun machtige land waarvoor iedereen bang is.’

En dat is dus het binnenlandse beleid van Rusland?

‘Zonder oorlog zou dit regime het zelfs met deze gedweeë bevolking niet lang volhouden. Poetin zegt het zelf zo: “Jullie moeten nog een beetje volhouden. Het is niet makkelijk, maar ons land schrijft wereldgeschiedenis. Wij zijn weer een machtige natie. Wat willen jullie nog meer?” Voor ons klinkt dat als een grap. Maar als je daar woont en je hoort dat verhaal 365 dagen per jaar, 24 uur per dag uit elke strijkijzer klinken, dan ga je er vanzelf in geloven.’

Datzelfde geldt misschien tot op zekere hoogte ook voor Poetin? Heeft hij persoonlijk een idee van hoe het er in de wereld aan toegaat? 

‘Poetin baseert zijn beeld van de wereld uitsluitend op rapporten van ondergeschikten. Als we Zelensky nemen of een willekeurige andere Europese politicus dan zien we dat die mensen – in tegenstelling tot Poetin – hun informatie overal vandaan halen. Ze zijn op het internet te vinden, lezen buitenlands nieuws. Je kunt bij wijze van spreken met ze communiceren op sociale media. Die Europese leiders zien alles misschien niet helemaal objectief, maar in ieder geval zonder censuur. Bij Poetin is dat anders. Hij leeft in een informatief vacuüm en heeft alleen de gegevens die de geheime dienst FSB hem bezorgt.’   

Als de regering dat wil, wordt zelfs heel Europa vernietigd. De bevolking zit tot aan zijn nek in de stront, maar is fier op hun machtige land

Toch noemde Poetin jullie tijdens de operatie op Russisch grondgebied in 2023.

‘Hij kon toen niet anders. Onze operatie viel samen met de presidentsverkiezingen. En in de grondwet staat dat als er in een van de regio’s van de Russische Federatie oorlogshandelingen plaatsvinden of er andere serieuze bedreigingen van de staatsveiligheid zijn, er geen verkiezingen kunnen worden gehouden. Om die reden noemde hij ons.’  

Waarom is Poetin volgens jou acceptabel en in sommige gevallen zelfs aantrekkelijk voor politici in het Westen?

‘Sommige politici begrijpen dat Poetin een tiran en oorlogsmisdadiger is, maar ze denken dat ze zijn handelingen kunnen begrijpen en voorspellen. Dat is de Amerikaanse variant op dit moment. Ze zien Poetin als een stabiele factor en geven hem de voorkeur boven nieuwe politici of een eventuele anarchie die in Rusland zou kunnen uitbreken. Ze proberen het met hem op een akkoordje te gooien. Dat is een grote fout. Want hij begrijpt dat ook en speelt daar handig op in. Daarnaast zijn er in Europa en de VS rechtse partijen en organisaties die compleet zijn gekocht door Rusland. Een goed voorbeeld is de partij van Marine Le Pen in Frankrijk.’ 

Er zijn ook veel gewone mensen in het Westen die Poetin om een of andere reden steunen. Waarom doen ze dat volgens jou?

‘Die mensen vallen voor de Russische propaganda. Ze zien Poetin als een blanke leider van een blanke natie. Tegen lgbt en al die dingen die in Rusland zelfs verboden zijn. Ze zijn dol op hem vanwege zijn zogenaamde traditionele waarden rondom gezin, kerk en natie. Natuurlijk is dat een complete grap. De Russisch-orthodoxe kerk is een filiaal van de FSB. Als je in Moskou rondloopt, is het op sommige plekken een uitzondering als je een blanke ziet. Over zijn traditionele waarden over het gezin hoeven we het denk ik niet eens te hebben.’  

Je werkt nauw samen met de Oekraïense inlichtingendiensten. Enkele generaals van het Russische leger werden al geliquideerd in Moskou. Is het echt zo moeilijk om Poetin door een speciaal commando om zeep te laten helpen?  

Lachend: ‘Vergeet niet dat elke gelukte speciale operatie die jullie op tv of internet zien voorafgegaan wordt door tien tot twintig mislukte operaties. En een mislukte operatie betekent bijna altijd het verlies van tenminste één agent. Dat geldt zowel voor ons als voor Rusland. Er zijn genoeg oplichters met stoere verhalen die het geld in ontvangst nemen en dan met de noorderzon vertrekken, maar echt goede geheim agenten zijn heel moeilijk te vinden, geloof me. Daarbij komt dat er enorm veel geld wordt gestoken in de persoonlijke beveiliging van Poetin en zijn inner circle. En dan is er nog een ander probleem: er bestaat een gentlemen’s agreement: zolang de gehele geciviliseerde wereld een leider van het een of andere land niet ziet als persona non grata, mag hij niet zomaar worden opgesnord en doodgeschoten. Hem laten arresteren en berechten, oké, maar zomaar liquideren, dat mag volgens de ongeschreven regels niet.’

Wat zou er volgens jou met Poetin moeten gebeuren als hij ooit wordt gearresteerd?

‘De vreselijkste en onmenselijkste straf is hem al zijn privileges af te pakken. Laat hem leven als een gemiddelde Rus die met pensioen is. Dat schrijft hij ook altijd in zijn declaraties, dat hij alleen een flatje en een oude Sovjetauto bezit. Dat we na zijn arrestatie kunnen zeggen: “Kijk vriend, hier heb je je eenkamerflatje, je autootje en je pensioentje van 200 euro. Zie maar hoe je je redt.”’

Zanger Vadim Krasnooky: ‘Het begrip mens is op Poetin niet van toepassing’

Vadim Krasnooky is frontman van de Oekraïense ska- en poppunkband Mad Heads. Hij begon in de rockabilly-scene en had ook in Rusland veel vrienden. Na de invasie in 2022 vertrok hij vanuit Kyiv naar Bratislava, de hoofdstad van Slowakije. Zijn moeder is afhankelijk van permanente medische zorg die door de Russische bombardementen en de voortdurende elektriciteitsuitvallen niet meer mogelijk was. Vanuit het buurland reist hij regelmatig naar het front om voor militairen op te treden. Ook tourt hij door Canada, de VS en Europa om geld in te zamelen voor het Oekraïense leger.  

Vadim, zie je Poetin als een vijand?

‘Natuurlijk. Ik denk dat het begrip ‘mens’ op hem niet van toepassing is, dus laten we zeggen de handelingen van dat personage hebben in mijn leven tot een reeks negatieve veranderingen en lijden gevoerd. Al sinds 2014 toen de Krim werd bezet en de oorlog in de Donbas begon en nu helemaal, de afgelopen drie jaar. Mijn leven is veranderd op een manier die ik zelf absoluut niet voor wenselijk houd. En ik weet heel goed wie daarvoor verantwoordelijk is. Poetin is de leider van een terroristische organisatie die onder de naam Russische Federatie mijn land aanvalt. Zijn organisatie doodt mensen en vernietigt alles in mijn land. Daarom vecht ik tegen hem en al zijn bondgenoten.’

Op welke manier?

‘Ik doe er alles aan om onze militairen te ondersteunen. In het bijzonder de 38ste brigade van de Oekraïense marine. Voor hen schreef ik zelfs een eigen lied. Ik ondersteun met mijn muziek. Wat betreft materiële steun; zelfs als ik alles verkoop wat ik heb, zou dat weinig helpen... Maar ik doe benefietconcerten voor ons leger. Vorig jaar waren we in Canada en de VS, die tour leverde 40.000 dollar op. Dat was weliswaar nog te weinig om ons doel te verwezenlijken, namelijk het kopen van mobiele hulpposten voor onze medici. Die dingen kosten 200.000 dollar per stuk. Maar dankzij contacten met hooggeplaatste politici in Canada en Oekraïne konden we toch met vijftig van die hulpposten terugkeren. De Canadese regering stelde ze kosteloos ter beschikking. Waarvoor enorm veel dank.’   

Dat moet nogal een uitdaging zijn geweest om die naar het Oekraïense front te krijgen.

‘Jazeker, maar het geld dat ik inzamelde met mijn tour was in ieder geval ruim voldoende om de logistiek te betalen. Daarna heb ik persoonlijk gecontroleerd dat al die medische hulpposten ook terechtkwamen bij onze militairen. Die hebben daarover dan weer video’s met bewijzen opgenomen die ik deelde op sociale media. Zodat iedereen kan zien dat alles eerlijk is verlopen. En dit jaar heb ik negen concerten gegeven speciaal voor een drone-afweersysteem voor de 38ste brigade. Samen met alle mensen die de concerten bezochten, is het ons gelukt een puik systeem te kopen dat nu elke dag het leven van onze mariniers beschermt.’  

Als Poetin niet had bestaan, zou Rusland Oekraïne nooit hebben aangevallen. Wat vind je van die stelling?

‘Niet mee eens. Rusland is al meer dan driehonderd jaar bezig met het veroveren van ons land. Poetin is natuurlijk een waanzinnige, maar ook zonder hem zou Rusland ons hebben aangevallen. Ik spreek niet voor alle Russen. Er zijn ook daar mensen die tegen het Kremlin-regime vechten. Maar helaas zijn er ook heel veel inwoners van Rusland die het met hem eens zijn. Russen die vrijwillig vechten tegen Oekraïne. Russen die Poetin in alles ondersteunen en hem aanbidden.’

Waarom is de meerderheid van de Russen volgens jou zo dol op Poetin en staat de meerderheid van Oekraïners juist zeer kritisch tegenover de eigen regering?

‘Het is natuurlijk een veronderstelling dat het om een meerderheid gaat. Maar als we daarvan uitgaan, dan denk ik dat dat aan de ene kant de mentaliteit van veel Russen is en aan de andere kant een hele sterke propaganda. Wij Oekraïners zijn in dat opzicht anders. Eerst zijn we enthousiast over een nieuwe politicus die voor veranderingen wil zorgen, zo was dat met Porosjenko, daarna met Zelensky. Zodra ze langer aan de macht zijn, worden we steeds kritischer. Bij de Russen is het omgekeerd. Hoe langer iemand aan de macht is, hoe minder kritiek er is. Zo’n leider wordt voor veel Russen tot een soort van godheid. Zelfs zo’n minkukel als Poetin. Ze doen alles om bij hem in het gevlei te komen. Daarbij zijn ze zelfs bereid hun eigen leven en dat van hun kinderen op te offeren. Maar ik kan dat alleen constateren, begrijpen zal ik het nooit.’

Waarom denk je dat Poetin eerst Oekraïne heeft aangevallen en niet veel kleinere en daarom makkelijker te veroveren NAVO-landen als Estland, Letland of Litouwen?

‘Ik heb gehoord dat er verschillende plannen bestaan. Ze willen ook Duitsland aanvallen. En de VS. In principe heeft de leiding van terroristenstaat Rusland voor elk land een plan klaarliggen. Ze wachten gewoon op een gunstig moment. In 2022 was het nog niet duidelijk of de NAVO zou reageren of niet. Inmiddels weten we allemaal dat aanvallen op NAVO-landen als vergissing worden afgedaan en geen snelle tegenreactie uitlokken. Rusland weet dat nu ook. Maar in 2022 was dat nog niet zo duidelijk. Waarschijnlijk was er toen nog angst voor een ingrijpen van de NAVO. Als aanvalsdoel bood Oekraïne in dat opzicht minder risico.’

Ik heb gehoord dat er verschillende plannen bestaan. Ze willen ook Duitsland aanvallen. En de VS

Wat zou een rechtvaardig oordeel zijn voor Poetin als hij ooit wordt veroordeeld?

‘Het ergste voor hem zou zijn als hij eerlijk berecht wordt, als al zijn misdaden tegen de mensheid netjes worden bewezen en er een rechtvaardig oordeel wordt uitgesproken. Daarna kan hij dan zonder macht, zonder rijkdom en zonder eerbetoon levenslang alleen achter tralies zitten. Ik zou ook kunnen zeggen dat ik wil dat hij wordt gefolterd zoals zij dat met Oekraïense krijgsgevangenen doen, maar dat is het verschil tussen ons. Het is niet één leger tegen een ander leger dat elkaar in wreedheid overtreft. Wij verdedigen de geciviliseerde wereld en houden ons aan mensenrechten. Dat moeten we ondanks alle wreedheid van de vijand niet uit het oog verliezen. Wij willen niet zijn zoals zij. Dat is onze grootste kracht.’   

Volgende week deel 3: de populariteit van Poetin bij zijn eigen volk.