Spanning na kritiek Rob Jetten op koningshuis? 'Het is eigenlijk onmenselijk'

De visie van D66 op de monarchie

Het AD nam de vroegere uitspraken van Rob Jetten over het koningshuis onder de loep. Met de D66-leider als potentiële premier staat de monarchie voor een onzekere toekomst. D66 pleit in haar verkiezingsprogramma namelijk voor het afschaffen van de politieke functies van de koning. Hoewel Jetten zich zelden publiekelijk over het koningshuis heeft uitgelaten, gaf hij eerder aan principieel voor een president te zijn.

Hij noemde het koningschap 'onmenselijk' en 'poppenkast spelen'. Deze visie breekt met de traditie van partijen als VVD, CDA en PvdA, die de continuïteit van het koningschap altijd hebben gesteund. De vraag is of D66 voet bij stuk houdt nu ze de grootste partij zijn en de premier kunnen leveren.

Een ceremonieel koningschap als compromis?

De SGP vreest dat een louter ceremonieel koningschap van de koning een 'duurbetaalde clown' maakt. Toch lijkt dit de lijn die D66 wil volgen. Nieuw Kamerlid Fatihmazhra Belhirch, die als diplomaat staatsbezoeken met de koning meemaakte, benadrukt de verbindende rol van het instituut maar houdt vast aan de programmapunten voor een gemoderniseerde, ceremoniële monarchie.

Oud-D66-leider Alexander Pechtold nuanceert dit door te stellen dat een verkiezingsprogramma vooral principes toont. Hij schat de animo bij andere partijen voor grote staatkundige veranderingen, waarvoor vaak een grondwetswijziging nodig is, laag in.

Realistische veranderingen en toekomstmuziek

Wat kan D66 realistisch bereiken? Een belangrijke politieke rol, die bij de kabinetsformatie, is de koning al in 2012 ontnomen. Ironisch genoeg gaan er stemmen op om die rol weer terug te geven. Voor het verwijderen van de koning uit de regering en de Raad van State is een tweederdemeerderheid nodig, wat onwaarschijnlijk lijkt.

Een concreter en haalbaarder punt voor D66 zou volgens experts het aanpakken van de belastingvrijdom van de koning kunnen zijn. De wekelijkse koffie tussen koning Willem-Alexander en een premier Jetten belooft, gezien de standpunten, hoe dan ook een interessant nieuw hoofdstuk voor de Nederlandse monarchie te worden.