Leon Verdonschot: 'Johan Remkes: treed opnieuw naar voren, word na 30 januari formateur'

Beste Johan Remkes,

In maart zijn er verkiezingen voor de gemeenteraad, over een jaar voor de Provinciale Staten, en als pessimisten over de kansen van het komende minderheidskabinet gelijk hebben, dan binnen afzienbare tijd ook weer Tweede Kamerverkiezingen.  

Sinds enige tijd wordt door een groep wetenschappers in de gaten gehouden hoe eerlijk en betrouwbaar verkiezingen in Nederland verlopen. Dat was lang volstrekt onnodig, omdat het antwoord helder was: zeer. Maar die tijden lijken voorbij. Afgelopen week verscheen het rapport van de Hybrid Election Integrity Observatory.

De hoofdconclusie is nog geruststellend: de laatste verkiezingen in Nederland zijn ‘vrij en eerlijk’ verlopen. Daarna komt een maar. Deze: ‘Maar stonden online onder aanzienlijke druk.’ Het rapport somt een deel van die online druk op. ‘Ruim 23.000 accounts ingekocht bij een Vietnamese trollenfabriek die werden ingezet om content van Frans Timmermans op Facebook te liken. Op X spoorden we duizenden accounts op die vanuit Nigeria, Ghana en Ivoorkust polariserende content retweeten, en berichten van PVV en FvD.’

In theorie is het natuurlijk mogelijk dat de PVV een hardcore aanhang geniet in Ghana. De VPRO-serie Wakker in Paraguay toont ons Nederlandse complotdenkers die zijn geëmigreerd naar Paraguay. Wellicht bestaat er ook zo’n enclave in Nigeria, die fanatiek online FvD ondersteunt. Maar waarschijnlijker is dit precies wat het lijkt. Was het niet juist zo doorzichtig, al die Vietnamese namen bij likes, om daarmee de partij van Timmermans verdacht te maken? Dat is het punt van dit rapport: je wordt bijna paranoïde als je het leest. 

‘Deze verkiezing waren de minst transparante in de recente Nederlandse geschiedenis’, is de verontrustende conclusie, en dat komt vooral omdat vaak volstrekt onduidelijk was waar al die plots opduikende live-kanalen vandaan kwamen, welke uitingen betaalde advertenties waren, welke filmpjes nou AI-gegeneerd waren en welke niet. Die laatste vraag wordt steeds prangender, weet iedereen die wel eens ontroerd is geraakt door een kinder- of dierenfilmpje, om daarna tot zijn schaamte pas in de comments te zien dat het AI was.

Steeds vaker zijn die filmpjes gewelddadig. Rob Jetten is nog niet eens premier, en nu circuleren op TikTok al AI-geweldsfantasieën over hem rond. Ook al zo verontrustend: uit het rapport blijkt dat klagen bij socialmediaplatforms geen enkele zin heeft, zelfs niet over expliciete geweldsdreigingen tegen politici in berichten of filmpjes. Klagen leidt nooit tot verwijderen. 

Onze democratie is voor een heel belangrijk deel, namelijk het grootste deel online, in handen gelegd van instanties die in het béste geval totaal niet geïnteresseerd zijn in democratie. Dat is een noodtoestand, niets minder dan dat.

En wat doen we in Nederland al jaren wanneer de nood het hoogst is? Dan bellen we u. Om het op te lossen. Dus Johan Remkes: treed opnieuw naar voren, word na 30 januari formateur, neem een trek van uw sigaret, en bezorg ons in het nieuwe kabinet een minister van Digitale Zaken.