Marionetten van Poetin: 'Ideologische vluchtelingen' van harte welkom in Rusland

Het laatste bericht dat Derek Huffman de wereld in slingert voordat hij aan de Russische zijde van het front in Oekraïne belandt, dateert van juni 2025. Gehuld in militaire camouflagekleding richt de Amerikaan zich in een video van één minuut tot zijn vrouw en drie dochters in Istra, een dorp op zo’n veertig kilometer ten westen van Moskou. ‘Ik mis jullie allemaal meer dan jullie je kunnen voorstellen,’ vertelt hij op Vaderdag in de videoboodschap op het YouTube-kanaal van het gezin. ‘Maar jeetje, ik denk 24 uur per dag aan jullie. Maar onthoud dat wat ik aan het doen ben, belangrijk is voor mij en ons gezin. Onthoud dat ik er alles aan zal doen om veilig te blijven en snel weer bij jullie thuis te komen. Zorg goed voor elkaar.’

Na de videoboodschap gaan er weken voorbij zonder dat er nieuwe foto’s of beelden van Derek verschijnen. Wel laat zijn vrouw, DeAnna Huffman (42), in de tussentijd op het YouTube-kanaal van de familie weten dat het goed gaat met haar man. Al verschijnt diezelfde DeAnna kort na het laatste bericht van haar echtgenoot in een video waarin ze vertelt dat haar man ‘voor de wolven is gegooid’ aan de frontlinie in Oekraïne.

Het koppel had verwacht dat het leger Dereks ervaring als professionele lasser in zou zetten in een reparatiebataljon. Niets blijkt minder waar, vervolgt ze in de video die ze kort daarna weer offline haalt: de Russen plaatsen Derek ‘dicht bij’ het front waar hij een training krijgt die hij nauwelijks kan volgen vanwege zijn gebrekkige Russisch.

Al snel gaan er geruchten rond onder pro-Oekraïense commentatoren dat Derek om het leven is gekomen in de loopgraven. Hij zou bij een drone-aanval in Oost-Oekraïne zijn gesneuveld. Maar schijn bedriegt. Op 25 oktober verschijnt Derek weer op beeld in een video in de Russische woonplaats van het gezin.

Hij is twee weken ‘op vakantie’ en bedankt zijn vrouw uitvoerig dat ze het gezin draaiende heeft gehouden in zijn afwezigheid. Over de oorlog en zijn ervaringen aan het front rept hij met geen woord. Al benoemt hij wel tussen neus en lippen door dat ‘ik blij ben dat ik nog leef. Ik doe wat ik kan om te overleven en Rusland tot dienst te zijn.’

‘Lesbische onderwerpen’

Toch zullen de Huffmans hun leven in Rusland zich in eerste instantie anders hebben ingebeeld. Derek en DeAnna spelen al voor hun definitieve vertrek in maart 2025 met de gedachte om de Verenigde Staten te verlaten. In de jaren daarvoor groeit hun ongenoegen met wat zij zelf zien als de doorgeslagen progressiviteit in hun geboorteland. Zeker nadat het gezin vanuit Texas naar Arizona verhuist en hun dochter Sarah op school voorlichting krijgt over homoseksualiteit en ‘in gesprek diende te gaan over lesbische onderwerpen’, was voor Derek en DeAnna de maat vol.

‘Toen we erachter kwamen dat onze dochter Sophia over lesbiennes hoorde via een meisje in haar klas, was dat voor ons de laatste druppel. Ze begreep het niet helemaal, maar voor ons was dat genoeg om te realiseren dat er iets moest veranderen,’ zo vertelt Derek nadien aan het Russische propagandanetwerk Russia Today. Het is voor hem en zijn vrouw het ultieme bewijs dat de VS te ‘woke’ zijn geworden. Het Amerikaanse onderwijssysteem probeert kinderen volgens hen te hersenspoelen met LGBTQ-rechten. Het is het laatste zetje dat ze nodig hebben om te vertrekken.

Zo gezegd, zo gedaan. Het gezin besluit in mei 2023 op vakantie te gaan naar Moskou om te kijken of Rusland wellicht een optie is voor hun toekomst. De Russische hoofdstad valt direct in de smaak, zo vertelt Derek aan Russia Today. ‘De stad was schoner, veiliger en netter dan we ons ooit voor hadden kunnen stellen. Maar nog belangrijker, we vonden er een plek waar onze christelijke normen en waarden worden gerespecteerd: waar we ons eindelijk thuis voelden.’ Een plek waar ze bovendien als ‘witte, conservatieve mensen niet gediscrimineerd worden’.

‘In Moskou vonden we een plek waar onze christelijke normen en waarden worden gerespecteerd: waar we ons eindelijk thuis voelden’

Maar Derek wil graag iets terugdoen voor zijn nieuwe thuisland en dus besluit hij Rusland ‘tot dienst te zijn’, zo licht hij zijn beslissing toe om het Russische leger in te gaan ten overstaan van het staatskanaal. Heel veel begrip over de redenen achter de oorlog of de motivatie waarmee Poetin nu al bijna vier jaar een soeverein land terroriseert, legt hij niet aan de dag. ‘Het punt is om mijn plek hier in Rusland te verdienen. Als ik mezelf riskeer voor ons nieuwe thuisland, zal niemand zeggen dat ik er geen onderdeel van ben. In tegenstelling tot migranten in de VS die daar zomaar naar toe komen, niet assimileren en tegelijkertijd gratis aalmoezen willen.’

Maar zijn diensttijd loopt wel net iets anders dan verwacht. Naar eigen zeggen gaat Derek in eerste instantie akkoord met een contract waardoor hij niet direct naar het front hoeft, maar juist daarachter helpt met reparaties van materieel. Het blijkt een valse belofte. Sindsdien zit Derek op een paar korte tweeweekse verlofperiodes na vrijwel onafgebroken in Oekraïne.

Toch heeft hij naar eigen zeggen geen moment spijt, zo blijkt uit een video die hij tijdens zijn recentste verlof in november opneemt. In de videoboodschap legt hij uit hoe blij hij is dat het gezin naar Rusland is verhuisd. Het is er veel veiliger in vergelijking met de VS, zo stelt hij, ‘vooral voor kleine witte kinderen’ die niet bang hoeven te zijn dat ‘ze politiek vervolgd worden vanwege hun huidskleur’.

Cultuuroorlog

De boodschap is helder. Oorlog of niet, de Huffmannetjes danken God op hun blote knietjes dat ze in het o zo vrije, traditionele, christelijke, conservatieve en anti-woke Rusland mogen wonen. En ze zijn niet de enigen. De afgelopen jaren verwelkomde Rusland steeds meer mensen die het Kremlin in Moskou graag aanduidt als ‘ideologische vluchtelingen’. Mensen die huis en haard in het Westen achter zich laten op de vlucht voor de vermeende vernietigende effecten van de voortrazende cultuuroorlog tussen oost en west waar ze zelf het slachtoffer van zeggen te zijn. Sterker, in augustus 2024 ondertekende president Poetin een decreet dat ‘humanitaire steun’ mogelijk maakt aan buitenlanders die de Russische ‘traditionele, morele waarden’ delen.

Sindsdien kunnen zelfverklaarde gewetensmigranten een aanvraag doen voor een zogeheten ‘gedeelde-normen-en-waarden-visum’. Iedereen die zijn thuisland wil verlaten omdat hij de ‘verwoestende, liberale normen en waarden’ afwijst, is welkom in de conservatieve omhelzing van Moskou. In tegenstelling tot reguliere migranten, hoeven deze ideologische vluchtelingen veel minder papierwerk aan te leveren, de taal niet te leren én geen inburgeringstest te doen.

De ‘asielregeling’ vereist enkel dat aanvragers een zorgverzekering in Rusland afsluiten en dat ze een brief opstellen waarin ze vertellen hoe de regering in hun thuisland ‘ideologische opvattingen opdringt die in tegenspraak zijn met traditionele Russische spirituele en morele waarden’.

Wie de ideologische auditie naar behoren afrondt, komt vervolgens in aanmerking voor een ‘gedeelde-normen-en-waarden-visum’ en navenante verblijfsvergunning van drie jaar. Sinds de invoering van het beleid zouden er volgens de Russische federale migratiedienst al zo’n vijftienhonderd ‘ideologische vluchtelingen’ in Rusland zijn neergestreken. Onder hen zijn volgens het Russische equivalent van de IND zeker 127 Amerikanen. 

Zo ook de familie Hare. Chantalle en Leo Hare verhuizen eind 2023 al naar Rusland vanuit hun woonplaats Abilene in de Amerikaanse staat Texas. Ook zij nemen de beslissing om hun drie zoons – die destijds 12, 15 en 17 jaar oud zijn – af te schermen van de schadelijke woke-ideologie die in het Westen naar hun mening als een virus om zich heen grijpt.

‘Wat ons erg aanspraak was het feit dat de LGBTQ-ideologie in Rusland bij wet verboden is,’ vertelt Leo in maart 2025 over de telefoon vanuit Ivanovo, het stadje waar het gezin sinds hun aankomst in Rusland woont op 250 kilometer ten noordwesten van Moskou. ‘Poetin zet conservatieve, traditionele familiewaarden weer op de kaart. Hij wil van Rusland een zuiver christelijke natie maken en spreekt zich onmiskenbaar uit tegen de LGBTQ-beweging, transgenderchirurgie en andere uitwassen van het doorgeslagen liberalisme.’

De Russische antihomopropagandawet die al sinds 2013 van kracht is en onder meer het tonen van de regenboogvlag in de publieke ruimte of op sociale media verbiedt, kan de goedkeuring van de Hares dan ook wel wegdragen. Net als het besluit van het hooggerechtshof uit 2023 om de ‘internationale LGBTQ-beweging’ als ‘extremistisch’ aan te duiden, waardoor de niet-bestaande groep op een lijst terechtkwam naast terreurorganisaties zoals Al Qaida en IS. ‘Poetin is een man van zijn woord,’ licht Chantalle toe. ‘Een sterke leider die zijn land niet te grabbel gooit of in de uitverkoop zet zoals westerse leiders dat doen met hun genderpolitiek.’

‘Morele migranten’

Ondanks de religieuze beweegredenen die aan hun verhuizing ten grondslag liggen, hebben de Hares niet zo veel met de term ‘ideologische vluchteling’ die nu al enige tijd in zwang is in de Russische staatsmedia om hen en hun lotgenoten te omschrijven. Liever noemt Leo zichzelf en zijn gezin ‘morele migranten’. Naar eigen zeggen verloor hij in 2020 alle vertrouwen in de politiek in zijn thuisland toen Donald Trump de presidentsverkiezingen verloor van Joe Biden. Net als de huidige Amerikaanse president meent de zestiger – tegen elk feitelijk bewijs in – dat de Democratische overwinning destijds werd gestolen na ‘een presidentiële staatsgreep’.

Toch wil Leo nu Trump weer aan de macht is niet terug naar de VS. ‘Het land is moreel failliet en ten dode opgeschreven. Op den duur zullen de VS uit elkaar vallen en ophouden te bestaan.’ Vandaar dat het gezin zich aanmeldde voor een ‘gedeelde-normen-en-waarden-visum’. Ze voelen zich namelijk erg thuis in Rusland, voegt Chantalle daaraan toe die net als de Huffmans een eigen YouTube-kanaal runt onder de veelzeggende naam Running2Christ. Want, benadrukt ze, Rusland is hun goddelijke lotsbestemming. ‘De Heer is altijd bij ons en toont ons altijd het juiste pad. Dat pad leidde met een reden naar Rusland.’

Maar lotsbestemming of niet, de Hares lijken net als de Huffmans al dan niet onbedoeld een pion te zijn in de cultuuroorlog die het Kremlin al langer voert tegen het Westen. Om de haverklap stelt Poetin dat Rusland te maken heeft met dreiging uit het Westen. De metafoor die hij daarbij graag gebruikt is die van een Russisch fort dat onder vuur wordt genomen door westerse moraalridders. Al weet Moskou die aanvallen in dat geopolitieke sprookje wel telkens af te slaan. Zowel fysiek, door de ‘verdedigingsoorlog’ die het meent te voeren in Oekraïne, als geestelijk door wetten aan te nemen die de perverse moraal uit het Westen buiten de deur houden. In het verlengde daarvan is Rusland het als mondiale hoeder van conservatieve waarden aan zijn stand verplicht om ideologische vluchtelingen uit het Westen asiel te bieden.

Het is een verhaal dat Poetin en consorten graag tentoonspreiden. Niet alleen door het zelf te prediken, maar ook door het als hapklaar propagandamaaltje door de staatsmedia uit te laten serveren. Net zo goed zetten de Russen de ideologische vluchtelingen zelf in om Rusland voor het oog van de wereld te presenteren als een baken van traditionele familiewaarden. Daartoe gebruikt het Kremlin ook westerse influencers die op hun socialemediakanalen uitgebreid vertellen over hun zorgeloze levens in het veronderstelde paradijs op aarde. Vrijwel al die influencers kwamen net als de Hares en de Huffmans naar Rusland vanwege het vermeende morele verval waar ze in Europa of elders in het Westen tegen aan liepen.

Het zijn veelal jonge online-apostelen die het Kremlin inzet om zijn propagandaboodschap ook onder jongeren in het Westen te verspreiden via de digitale kanalen. Postmoderne useful idiots om te spreken met een term die ten tijde van de Sovjet-Unie werd gebruikt om publieke figuren aan te duiden die voor propagandadoeleinden werden ingezet zonder dat ze zich daarvan bewust waren. Een begrip dat naar verluidt uit de koker van Vladimir Lenin kwam. De geestelijk vader van de communistische heilstaat zou de uitdrukking met name gebruiken voor personen uit het Westen die vanuit hun idealisme konden worden ingezet voor Sovjetpropaganda.

‘Alles aan Rusland sprak me aan. De cultuur, de mensen, de algehele sfeer. Het riep bij mij de verhalen op die mijn grootouders altijd vertelden over het oude Frankrijk’

Net zoals Poetin dat in het hedendaagse Rusland doet. Neem de Franse Gabrielle Duvoisin. De twintiger belandt voor het eerst in Rusland tijdens een studiereis en is naar eigen zeggen op slag verliefd. ‘Alles aan het land sprak me aan,’ vertelt ze via een aantal spraakmemo’s. ‘De cultuur, de mensen, de algehele sfeer. Het riep bij mij de verhalen op die mijn grootouders altijd vertelden over het oude Frankrijk.’ Zelf groeide Gabrielle op in een katholiek nest in de Franse provincie waardoor ze ‘grote affectie’ heeft met conservatieve waarden.

Sowieso vindt ze dat Europa op cultureel en normatief vlak de laatste jaren veel te ver naar de links-progressieve kant uitslaat. ‘Het gaat alsmaar over de LGBTQ-gemeenschap en haar rechten. Tegenwoordig krijgen minderheden in Europa meer prioriteit dan de gewone mensen. Dat is belachelijk.’ Het is een boodschap die ze ook graag op haar YouTube-kanaal met zo’n zestigduizend abonnees verkondigt. Het doel van het kanaal is volgens de Gabrielle om ‘Rusland te tonen zoals het echt is en niet zoals westerse media het afschilderen’.

Zo komen er tamelijk onschuldige video’s voorbij waarin ze uitleg geeft over de Russische cultuur en geschiedenis. Op zichzelf niets mis mee, behalve dat het in zijn geheel ontbreekt aan een gezonde dosis (zelf)kritiek. Want hoe zit het met de Russische invasie van Oekraïne? En hoe kijkt de influencer naar al die politieke gevangenen in Rusland? In haar vlogs rept ze er met geen woord over en desgevraagd laat ze weten dat ‘ik het politieke aspect nog meer moet verkennen’. Net zo goed zegt ze dat ze ‘niet blij is dat er een oorlog woedt’. Maar dat ze er ‘in haar dagelijks leven geen last van heeft’.

Russische vent

Of het een kwestie van jonge naïviteit of gevaarlijke onwetendheid is, valt in het geval van de Franse Gabrielle nog te betwijfelen. In andere gevallen ligt dat anders. Neem de Amerikaans-Russische influencer Alexandra Jost. Op haar socialemediakanalen verkondigt zij met regelmaat het Kremlinverhaal over traditionele familiewaarden en aanverwante antiwesterse retoriek. Zo drukt de twintiger in een van haar reels westerse vrouwen op het hart een Russische vent te zoeken en adviseert ze hen om niet de hele tijd ‘gelijk te willen zijn aan mannen’.

Ook kiest ze in de oorlog duidelijk een kant. Zo schreef ze half december op haar X-profiel dat ‘iemand eens een onderzoek moet doen naar hoe het kan dat pro-Oekraïens zijn, iemand er slecht uit doet zien’. Een maand eerder schrijft ze dat ‘Europeanen boos blijven omdat Rusland de geopolitieke jackpot heeft gewonnen en zij niet’. Of over het morele verval in het Westen: ‘Een natie die zijn tradities vergeet, verliest zijn wortels en vergeet daarmee zijn eigen naam.’

Alexandra’s politiek getinte berichten en video’s leggen haar geen windeieren. Op TikTok heeft ze zo’n 115.000 volgers en op X staat de teller op ruim vijftigduizend. Wel kreeg ze recent een knauw te verduren: afgelopen zomer blokkeerde Instagram haar profiel vanwege het verspreiden van propaganda waardoor ze in één klap haar ruim 300.000 volgers op het kanaal verloor. Toch zit ze er vermoedelijk nog warmpjes bij.

Onlangs wees onderzoek van de Russische onafhankelijke onlinekrant Novaya Gazeta uit dat de influencer in 2023 nog op de loonlijst van TV Novosti stond, een zusterorganisatie van het Russische staatsmedium RT waar ze ook zo nu en dan opdraaft in talkshows om te vertellen hoe fantastisch haar leven als Amerikaanse in Rusland is.

Datzelfde geldt voor iemand als de Duitse Liza Graf die op haar socialemediakanalen aan de lopende band content plaatst die naadloos aansluit bij het Kremlinverhaal dat het leven in Rusland een sprookje is. Zo vertelt ze in een recente reel hoe goedkoop het leven wel niet is in vergelijking met haar geboorteland Duitsland. Prijst ze in een andere video op een tongue-in-cheek-manier een sweater aan met het gezicht van Poetin erop. Poseert ze elders voor een gigantische ster in de Russische kleuren met de daarop de tekst ‘ik ben trots op Rusland’. En promoot ze in een reeks andere video’s het toerisme en de ‘wederopbouw’ op de Krim, het Oekraïense schiereiland dat Moskou in 2014 annexeerde en sindsdien militair bezet.

Of Liza Graf en Gabrielle Duvoisin net als Alexandra Jost voor hun video’s betaald worden, is onbekend. Al maakt dat voor het Kremlin vermoedelijk niet heel veel uit. Voor Poetin zijn de westerse influencers in Rusland hoe dan ook handige pionnen – of inderdaad useful idiots – in de cultuuroorlog die Moskou voert tegen het Westen. Een bataljon van jonge Kremlin-marketeers die met hun content als online-etalage dienen voor nieuwe ‘ideologische vluchtelingen’.

Net zoals de Hares en de Huffmans met hun respectievelijke YouTube-kanalen waarop ze hun nieuwe leven in Rusland in de digitale schijnwerpers zetten. Al beweert Derek Huffman in een van zijn vlogs dat hij en zijn vrouw ‘geen propagandisten’ zijn. ‘We worden hier niet voor betaald. Het komt uit ons hart.’ Maar laat dat nu juist het hele punt zijn. De nuttige idioot weet immers per definitie niet dat hij als propagandaspreekbuis dient. Dat is namelijk precies wat hem nuttig maakt. En een idioot. In het Kremlin lachen ze ondertussen in hun vuistje.