De Belgische premier die zijn eigen land wil opheffen: het raadsel Bart De Wever

Opvallend bericht op 10 januari: de jongerenafdeling van de VVD riep de Belgische premier Bart De Wever (55) uit tot ‘liberaal van het jaar’. Een sneer naar de politieke leiding van de VVD, die volgens haar jongerenafdeling zich tijdens de voorbije verkiezingen ‘niet van haar meest liberale kant had laten zien’. Maar ook het zoveelste bewijs dat De Wever indruk maakt in Nederland, en al helemaal sinds hij er begin december tegen de wil van de Europese Commissie en de Duitse kanselier Friedrich Merz in slaagde om het gebruik van bevroren Russische tegoeden – geparkeerd bij het Brusselse Euroclear – tegen te houden.

De druk op de Belgische premier was enorm, maar in de aanloop naar de Europese top wist hij slim onder de waterlijn bondgenoten te verzamelen en een oplossing uit te dokteren die Ursula von der Leyen en haar landgenoot Merz in het zand deden bijten maar er toch voor zorgde dat Oekraïne de nodige miljarden kreeg. Meteen stond de Belgische premier stevig op de Europese kaart. En keek menig Nederlander verbaasd op: die De Wever was toch een populist en provocateur, geen staatsman?

Vrachtwagens vol nepgeld

Dat beeld bestond ook lang in zijn eigen België. De Wever maakte als jonge voorzitter van de pas opgerichte N-VA (Nieuw-Vlaamse Alliantie) onder meer naam door in 2005 met vrachtwagens vol nepgeld naar Wallonië te rijden, om zo de jaarlijkse financiële transfers van het rijke Vlaanderen naar het armere Franstalige deel van België aan te klagen. In een interview noemde hij de Walen ‘junkies’ die ‘aan het infuus’ van Vlaams geld hingen. Genoeg voor de Franstaligen en heel wat Vlamingen om hem als een populist met donkerbruine kantjes neer te zetten.

De Wever zat niet verlegen om een pittige uitspraak meer of minder en maakte geen geheim van zijn uiteindelijke doel: een onafhankelijke republiek Vlaanderen. Dat staat overigens ook vandaag nog zwart op wit in de statuten van de N-VA. Dat hij daarbij ook het Belgische koningshuis – symbool van de eenheid van het land – meermaals in het vizier nam, mag dan ook niet verbazen. Hij noemde de huidige koning Filip een man ‘die niet bedeeld is met vele talenten’ en al zeker niet de capaciteiten heeft om koning te zijn. 

Toch stond diezelfde De Wever op 3 februari 2025 in het koninklijk paleis tegenover diezelfde Filip om de eed af te leggen als Belgisch premier. Het wijst op de flexibiliteit maar ook het geduld van De Wever. Want uiteindelijk blijft hij ervan overtuigd dat België op termijn zal verdampen. Het wijst ook op zijn talent om zich aan te passen aan situaties en om zijn verhaal verkocht te krijgen aan zijn achterban. Van ‘weg met België’ naar ‘ik word Belgisch premier’: de N-VA-leden en  -kiezers slikken het moeiteloos. De Wever is dan ook een meester in metamorfoses. ‘De kracht van verandering’ was jarenlang de slogan van de N-VA. Niemand die dat beter belichaamt dan De Wever zelf.

Op zijn ‘hoogtepunt’ woog De Wever 142 kilo. Nu nog zo’n 83 kilo. Het resultaat van een halfjaar lang maniakaal diëten en sporten

Dat mag men letterlijk nemen: toen hij met de vrachtwagens naar Wallonië reed, was De Wever een zwaargewicht. Op zijn ‘hoogtepunt’ woog hij 142 kilo en had hij een BMI van 44. Men spreekt van morbide obesitas vanaf 35. Hij at dagelijks vier maaltijden, gecombineerd met tal van tussendoortjes. Een lange werkdag werd doorgaans rond middernacht afgesloten met een pak friet en grote stukken vlees. Dit alles werd doorgespoeld met het nodige bier. Nu weegt hij nog zo’n 83 kilo. Het resultaat van een halfjaar lang maniakaal diëten en sporten.

Op 19 november 2011 begon hij ermee, nadat hij van zijn dokter te horen had gekregen dat hij de 60 jaar nooit zou halen. Op 22 april 2012 liep hij de Antwerp Ten Miles, circa 60 kilo lichter. Het zegt veel over de persoon De Wever. Als hij zich een doel stelt, moet en zal hij het halen, koste wat het kost. Hij kan dan ook het geduld aan de dag leggen om dat doel te bereiken. Hij is bovendien extreem competitief. In zijn studententijd ging hij een keer badmintonnen met een Franstalige vriend. De Wever – toen al goed in het vlees – werd compleet afgemaakt en zag alle hoeken van het speelveld.

Op een gegeven moment ging hij zelfs letterlijk door de knieën. Waarop de vriend zei: ‘Dat zie ik graag: een Vlaming die op zijn knieën zit voor een Franstalige.’ De Wever slikte zijn woede door, sloot zich in het geheim aan bij een badmintonclub, trainde een halfjaar, en vroeg om een rematch. Hij won die glansrijk. 

Over lijken

Die verbetenheid toont hij ook als politicus. Op het nationale toneel kan hij snoeihard uithalen naar tegenstanders. Menig concurrent kreeg al verwijten als ‘leugenaar’ naar het hoofd geslingerd. Wie al op de grond ligt, kan doorgaans nog een extra schop verwachten. Hij schuwt daarbij ook de controversiële en provocerende uitspraken niet. In de toppolitiek is misschien niet alles maar toch wel heel veel geoorloofd, vindt De Wever, die er ook geen geheim van maakt dat het hem om macht te doen is. Die helpt hem om de maatschappij te hervormen naar zijn visie. Het heeft ervoor gezorgd dat De Wever het imago heeft van een kil, emotieloos en rechtlijnig politicus. Een man die weet wat hij wil en die desnoods over lijken gaat om zijn doel te bereiken.

Dat imago contrasteert fel met hoe mensen die dicht bij hem staan De Wever ervaren. Hoe hard hij kan zijn op het hoogste politieke toneel, zo zacht en conflictvermijdend is hij tegenover partijgenoten of mensen met wie hij nauw samenwerkt. ‘Wie bij De Wever binnengaat voor zijn ontslag, komt buiten met een promotie,’ zegt men al lachend bij de N-VA. Als er al een slechte boodschap moet worden gebracht aan een partijgenoot, schakelt hij steevast iemand anders in. In het beste geval zal hij die boodschapper vergezellen, maar dan wel in de rol van good cop. De bad cop mag het vuile werk doen. ‘De Wever is eigenlijk een softie,’ zegt men binnen de N-VA. Hij houdt het op geen enkele begrafenis droog, zelfs niet als hij de overledene niet eens kent. ‘Ik kan niet zo goed omgaan met emoties,’ zegt hij zelf.

Om dat te maskeren, gebruikt hij een schild van cynische en sarcastische humor. Dat deed hij al als tiener, toen hij zich – als fan van Margaret Thatcher en Ronald Reagan – een buitenbeentje voelde en niet meteen de populairste van de klas was. In die tijd worstelde hij vaak met zichzelf. De outsider die geen succes had bij de meisjes en de hippe jongens, had zelfs enkele tienerjaren lang donkere gedachten. Een depressie, denkt hij terugkijkend. Pas op de universiteit, als hij een groep gelijkgestemden leert kennen en ook zijn eerste verkering heeft, bloeit hij open. Al blijft cynische, droge humor zijn kenmerk.

Slimste Mens ter Wereld

Die humor helpt hem uiteindelijk ook aan zijn populariteit. Zijn doorbraak naar het grote publiek kent hij dankzij zijn deelname in 2008 aan De Slimste Mens ter Wereld, de tv-quiz die in Vlaanderen zo mogelijk nog populairder is dan die in Nederland. De Wever scoort met zijn grappen. Zo moet hij tijdens de zogenaamde fotoronde tien uitwerpselen aan de juiste diersoort toewijzen. Hij doet het zonder te verpinken, grapt bij een foto van een kattenbak dat dit ‘iets van een Chinees restaurant lijkt te zijn’, slaagt erin negen van de tien uitwerpselen te identificeren, en sluit af met ‘Je kan niet de hele dag stront naar je kop krijgen zonder er iets van te leren, hé?’

Het publiek in de zaal ligt plat, presentator Erik Van Looy produceert zijn kenmerkende gehinnik, en tv-kijkend Vlaanderen smult ervan. De strijdbare nationalist blijkt een droge komiek, die ook om zichzelf kan lachen. Dat het programma hem geen windeieren legt, blijkt meteen. Op het moment dat de afleveringen waarin De Wever zit worden uitgezonden, is de hele familie op vakantie aan zee. Na enkele dagen kan de N-VA-voorzitter niet meer in alle rust op de dijk lopen. Hij wordt constant herkend en aangesproken. Hij is voortaan een BV: een Bekende Vlaming. Da’s mooi meegenomen, al baalt De Wever wel dat hij in de finale het nipt moet afleggen tegen een televisiepresentator. Hij wil altijd winnen. Niet alleen in de politiek.

Het is geen toeval dat hij zijn electorale doorbraak beleeft bij de verkiezingen van 2009, een jaar na De Slimste Mens ter Wereld

De Wever scoort bij het grote publiek ook door zijn wat rare kantjes. Zo is hij geobsedeerd door de Romeinse geschiedenis. Als kind verzamelde hij al munten uit die tijd en weigerde hij Asterix-strips te lezen: de Romeinen werden daarin immers belachelijk gemaakt. De revolutionair Julius Caesar was zijn jeugdidool. Maar ook vandaag verstopt hij zijn voorliefde voor het oude Rome allerminst: op zijn kantoor liggen al sinds jaar en dag onder meer een Romeins zwaard uit plastic en een helm. Hij verkleedt zich ook graag als Romein. Maar ook als Sinterklaas en zelfs als reuzenpanda is hij al opgedoken. En als Darth Vader, want De Wever is ook een grote Star Wars-fan. Hij is iemand die al geregeld uit de band springt, wat bijdraagt aan zijn populariteit.

Verkiezingszeges

Het is geen toeval dat hij zijn electorale doorbraak beleeft bij de verkiezingen van 2009, een jaar na De Slimste Mens ter Wereld. ‘Ik heb uit bepaalde hoek wel geregeld naar mijn hoofd geslingerd gekregen dat ik de man ben die De Wever heeft grootgemaakt,’ zegt voormalig televisiemaker Sam De Graeve. ‘Maar mensen van alle partijen hebben de kans gehad.’

Sinds 2009 stapelde De Wever de verkiezingszeges op. Zo werd hij in 2012 Antwerps burgemeester, wat hij bleef tot hij premier werd. Hij noemt het nog steeds de mooiste job ter wereld.

De Wever is niet alleen veel emotioneler dan velen denken. Ook het beeld dat hij vastberaden is, wordt door partijgenoten en  -medewerkers bijgesteld. De Belgische premier hakt zelden snel knopen door. Zelfs als zowat iedereen binnen de partij overtuigd is van een beslissing, zal hij toch nog een extra rondje wikken en wegen. ‘We worden daar soms gek van.’ zegt een naaste medewerker. De Wever weet dat ook van zichzelf: ‘Ik ben in tegenstelling tot mijn imago een weifelaar. Meer nog: er zijn weinig mensen die zo vaak en zo fundamenteel twijfelen als ik. Niet aan mijn fundamentals. Wel aan de weg ernaartoe, aan de manier waarop ik de dingen wil doen. Het is de vertwijfeling van iemand die in zijn leven iets fundamenteels wil verwezenlijken.”

En dan is er nog zijn vermeende rechtlijnigheid. De Wever wordt vaak afgeschilderd als een man die zeer principieel is. Zijn politiek parcours bewijst echter het tegendeel. Hij is wat men een situationeel politicus zou kunnen noemen: iemand die bij veranderde omstandigheden zijn positie heroriënteert. Het beste bewijs daarvoor: het feit dat hij premier is geworden van het land dat hij wil afschaffen. De Wever is in 2024 naar de verkiezingen getrokken met het idee van confederalisme: er moest meer macht gaan naar de deelstaten Vlaanderen en Wallonië zodat België verder uitgekleed kon worden.

Om dat te realiseren had hij echter een Franstalige partner nodig. Hij hoopte daarbij op de Waalse socialisten van de PS (Parti Socialiste). Tot ieders verbazing wonnen echter de liberalen van de MR (Mouvement Réformateur) de verkiezingen in Franstalig België. De voorzitter van die partij, de flamboyante Georges-Louis Bouchez, is een uitgesproken voorstander van het voortbestaan van België. De Wever veranderde meteen het geweer van schouder: in plaats van een regering die zich richtte op nationalistische hervormingen mikte hij nu op een regering die rechts-liberale economische veranderingen zou doorvoeren. En daar slaagde hij in: samen met de N-VA vormt de MR de as van de regering-De Wever, die meteen de werkloosheidsuitkering in tijd beperkte.

In België kon je jaren aan een stuk niet werken en toch een uitkering krijgen. Voor de Franstalige socialisten van de PS was de afschaffing van dat systeem een taboe. Nu de PS buitenspel stond, greep De Wever meteen de kans om het af te schaffen. Dat hij in ruil daarvoor het confederalisme in de ijskast moet stoppen, neemt hij voor lief. Ook al omdat hij dat aan zijn achterban makkelijk verkocht krijgt.

Doordat de meeste langdurige werklozen in België Walen zijn, stelt De Wever de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd voor als een nationalistische maatregel in het voordeel van de Vlamingen. Het is niet de eerste keer dat De Wever zo’n stevige bocht neemt. Maar: als je wint, heb je vrienden, rijen dik, echte vrienden. Doordat De Wever bijna in zijn eentje de N-VA van een minipartijtje dat amper 3% haalde heeft uitgebouwd tot de grootste partij van het land, is hij nagenoeg onaantastbaar in de eigen gelederen.

Ouder en wijzer

Daarom ook hebben zelfs de meest radicale voorstanders van een onafhankelijk Vlaanderen er geen enkel probleem mee dat hij Belgisch premier werd en de eed aflegde bij de koning. ‘Bart weet waar hij mee bezig is,’ zeggen ze. Het vertrouwen is groot. 

Zijn jeugdheld Caesar heeft intussen plaats moeten maken voor een andere Romein: keizer Augustus. ‘Als jongeman was Julius Caesar alles voor mij,’ zegt De Wever daar zelf over. ‘Maar een snelle revolutie en dan 23 messen in uw lijf? Door ouder en wijzer te worden, besef ik dat je zoals Augustus beter wat trager kunt gaan en wat concessies doet en compromissen sluit om zo de vader te worden van de westerse beschaving. Hij is trouwens van ouderdom in zijn bed gestorven. Zo’n scenario wordt aantrekkelijker naarmate je ouder wordt en kinderen hebt.’