Leon Verdonschot: 'De verliezers zijn zij die erop vertrouwden dat D66 en CDA werk zouden maken van bestaanszekerheid en armoedebestrijding'

Wat was hét sleutelwoord bij de voorlaatste verkiezingen? Bestaanszekerheid! In een land waar ruim 551.000 mensen in armoede leven en nog eens 1,1 miljoen net boven de armoedegrens bepaald geen wonder. Vrijwel elke kandidaat noemde het begrip drie keer per zin, en de partij die het onderwerp het meest dwingend op de agenda had gezet, NSC van Pieter Omtzigt, werd op een gegeven moment zelfs gepeild op 46 zetels, en kwam in 2023 in de Tweede Kamer met 20 zetels. Die ze inmiddels, na de vorige verkiezingen, allemaal weer kwijt zijn. Daarmee was het onderwerp bestaanszekerheid ook weer helemaal verdwenen uit het publieke debat. In de vorige campagne hoorde je het woord nooit meer. Verdwenen, als een achterhaald modewoord.

Gelukkig hadden de twee winnaars van de verkiezingen wél oog voor armoede. Op de site van het Leger des Heils staat nog steeds een verkiezingsinterview met CDA-leider Henri Bontenbal, waarin hij praat over armoede, en de enorme gevolgen daarvan, ook voor gezondheid en voor levensverwachtingen. ‘Zo zie je bijvoorbeeld dat kinderen die in armoede worden geboren een veel hogere kans hebben op diabetes, astma of verslavingen. Ik vond dat schokkend om te horen.’ 

Het verkiezingsprogramma van D66 was ook helder over bestaanszekerheid en armoedebestrijding. Hoofdstuk 2.3 luidde: ‘Zeker zijn van je bestaan’. Daar stelde de partij: ‘Bestaanszekerheid is de basis voor vrijheid.’ En: ‘Door armoede, schulden en te veel moeilijke regels hebben mensen minder vertrouwen, zijn ze minder gezond zijn en kunnen ze minder zelf bepalen over hun leven. D66 vindt dat de overheid (deze) mensen moet ondersteunen.’ Ik zocht het nog even opnieuw op, omdat ik dacht dat ik het misschien per ongeluk verkeerd had onthouden. Toen zag ik ook pas het laatste zinnetje boven dit hoofdstuk 2.3. Dat luidt: ‘Lelystad Airport gaat niet open voor burgerluchtvaart.’ Haha! Zie hier de waarde van de beloften van D66, nota bene de grootste partij van Nederland. 

Ik hoorde Klaas Dijkhoff laatst in zijn podcast met Gert-Jan Segers stellen dat de VVD ‘niet slecht heeft onderhandeld’. Die zin komt nu al in aanmerking voor het understatement van 2026. Want de VVD heeft fantastisch onderhandeld, dat is glashelder, nu het coalitieakkoord is doorgerekend door het CPB. Wat blijkt immers? De armoedecijfers stijgen. Lage en middeninkomens betalen de rekening, rijken en vermogenden worden ontzien. De inkomenszekerheid neemt af, de kloof tussen rijk en arm stijgt. En aan die ‘vrijheidsbijdrage’ van Henri Bontenbal, waarmee ‘iedereen evenredig naar draagkracht’ zou meebetalen aan onze veiligheid, betalen middeninkomens niet alleen relatief, maar zelfs in absolute euro’s meer dan veelverdieners. 

Ik snap wel dat permanente campagnepartij VVD het land alweer heeft volgehangen met triomfantelijke billboards met alles dat ze hebben binnengesleept bij de onderhandelingen. Hier spreekt de winnaar. 

De verliezers zijn zij die erop vertrouwden dat D66 en CDA werk zouden maken van bestaanszekerheid en armoedebestrijding. Want ‘het kan wél!’ zei die eerste, en ‘het kan echt anders’ die tweede. Maar belangrijker dan kunnen is nog steeds: willen.