Broeinest van terreur: geweld op Palestijnse Westoever escaleert

Nooit eerder waren Joodse kolonisten zo gewelddadig als afgelopen jaar. Op de Westelijke Jordaanoever slaan deze extremisten dagelijks toe, zonder dat de Israëlische autoriteiten een vuist kunnen of willen maken. Nieuwe Revu bezocht meerdere Joodse en Palestijnse gemeenschappen op de Westoever. Wat gebeurt daar precies? 

'Ze gooiden stenen naar mijn auto,’ vertelt Abud Sobek over zijn recente aanvaring met Joodse kolonisten in Hebron. De Palestijn vermeed een confrontatie vanwege de zwaarbewapende stenengooiers. ‘Ik kon niet veel doen. Zij kunnen vrij hun gang gaan. Maar als een Palestijn iets terugdoet, wordt hij gedood of belandt hij in de gevangenis.’

Sobek beschrijft zowel de straffeloosheid als de dubbele standaarden die regeren op de Westelijke Jordaanoever. En hij is zeker niet de enige Palestijn met een dergelijk verhaal. Vraag een willekeurige voorbijganger op de Westoever naar diens ervaring met kolonisten, en talloze anekdotes zullen volgen. Ook Mohammed steekt direct van wal. Hij woont vlak bij Masafer Yatta, het zuidelijk heuvelgebied dat wereldwijd bekendheid kreeg door de met een Oscar bekroonde documentaire No Other Land. ‘Mijn familie probeert de gemeenschap te beschermen met een hek dat we dag en nacht beschermen, maar dat lukt niet altijd,’ vertelt hij gelaten.

Wat hem vooral raakt, zijn de verhalen over structurele landroof. Een fenomeen dat volgens hem niet beperkt is tot Masafer Yatta. ‘Het gebeurt overal op de Westoever.’

Heuveltop Jeugd

Sinds de Hamas-aanslag van 7 oktober 2023 in het zuiden van Israël zijn de kolonisten op de Westoever steeds agressiever geworden in hun wens om de Palestijnse bewoners te verjagen. Het aantal nationalistische misdaden van Joden tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever is sinds het begin van de oorlog sterk gestegen, schrijft de Israëlische krant Haaretz deze maand. Het ministerie van Defensie registreerde in totaal 1720 incidenten in die periode. Dagelijks verschijnen video’s op sociale media die deze cijfers bevestigen. 

Het komt volgens Mohammed vooral uit de hoek van de zogeheten Heuveltop Jeugd. Deze jongeren vestigen zich veelal illegaal op een heuveltop en breiden hun land uit door Palestijnse gemeenschappen te intimideren. ‘Laatst werden onze schapen gestolen.’

Mohammed ziet de extremistische minister Itamar Ben Gvir (Nationale Veiligheid), wonend in een illegale nederzetting, als de aanjager van het geweld. ‘Vooral door zijn retoriek voelen kolonisten zich gesterkt.’ Of de recente uitspraken van premier Benjamin Netanyahu versterkend werken, moet nog blijken. Hij beweerde kortgeleden tegenover Fox News dat slechts ‘een handjevol jongeren’ verantwoordelijk is voor de aanvallen op Palestijnen.

‘We hebben het daadwerkelijk in kaart gebracht,’ vertelt Netanyahu in vlekkeloos Engels. ‘Het gaat om ongeveer zeventig jongeren. Ze komen niet van de Westelijke Jordaanoever. Het zijn tieners die uit gebroken gezinnen komen en dingen doen zoals olijfbomen omhakken, en soms proberen ze een huis in brand te steken. Dat kan ik niet accepteren. Ik ga daar een einde aan maken,’ verzekert de premier die het overigens een opgeblazen probleem vindt.

Dat zelfs een havik als Netanyahu zich kritisch uitlaat over deze kolonisten, middels een bagatellisering, bewijst ook de algehele weerstand in Israël tegenover extremistische kolonisten. Zelfs in Israëlische nederzettingen op de Westoever spreken de meeste inwoners zich uit tegen het geweld van hun agressieve buurjongens. ‘Wij zijn tegen geweld,’ vertelt Kobi Dembinski in de Joodse nederzetting Peduel. ‘Dat is voor mij een rode lijn.’ 

Ook voor zijn bevriende buurman Nathan Kandler is geweld uit den boze. Maar ook beide vrienden vinden de aandacht voor het geweld overtrokken. ‘Het aantal gewelddadige Heuveltop-jongeren is zeer beperkt,’ vertelt Kandler.

‘Het is simpelweg immoreel als je iemands huis of auto in de brand zet. Het mag bovendien niet van onze religie’

Even verderop in Ariel, een van de grootste Israëlische nederzettingen op de Westoever, spreekt de jonge Nadav zich nog scherper uit. ‘De mensen die gewelddadig zijn, beschadigen ons ook. Ik ken ze niet. Het zijn vooral jongeren met onderliggende problemen. Het is simpelweg immoreel als je iemands huis of auto in de brand zet. Het mag bovendien niet van onze religie.’

Zesdaagse Oorlog

Voor een verklaring waarom het op de Westoever überhaupt kan escaleren, moeten we terug naar 10 juni 1967. Het moment dat een oorlog tussen Israël en drie Arabische landen, later bekend als de Zesdaagse Oorlog, ten einde kwam. Hoewel dezelfde legers zes jaar later nog een oorlog uitvochten, was die van 1967 allesbepalend voor de grenzen van het Heilige Land. 

Israël veroverde de Syrische Golanhoogten, de Egyptische Sinaïwoestijn, de Palestijnse Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever. Dat laatste gebied werd vóór de zogeheten Zesdaagse Oorlog bezet door Jordanië, terwijl de Verenigde Naties het gebied als een ideaal stuk land zag, en nog steeds ziet, voor een toekomstige Palestijnse staat. 

Hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet heeft het over meer dan een miljoen Israëliërs die in de eerste week na de Zesdaagse Oorlog het gebied bezochten. ‘Er was een enorme fascinatie voor de Westoever. Israël was toen ook een relatief arm land. Mensen konden eigenlijk niet op vakantie, en gingen daar dus naartoe. Bovendien werden die gebieden ook niet als vreemd ervaren, omdat in de Joodse verhalen van de Bijbel die gebieden voortdurend terugkomen.’

Deze zogeheten reconnection streed al direct met de politieke belangen, ziet Wallet. ‘Een deel van de Israëlische politiek vond het eigenlijk wel handig om het gebied als wisselgeld te gebruiken voor vrede.’ Dat laatste was ook een van de eisen van de Arabische buurlanden die voor een Palestijnse staat streden. Toch werd het gebied niet uitgeruild voor vrede, maar gingen Israëliërs zich massaal vestigen in het gebied. 

Deze zogeheten Joodse kolonisten begonnen na 1967 met het bouwen van nederzettingen; gemeenschappen waar Joodse Israëliërs gingen wonen. De eerste werden gesticht aan de rivier de Jordaan. In de boeken staan deze gemeenschappen bekend als veiligheidsnederzettingen. ‘Die hebben ook echt een militaire rol,’ stelt Wallet. ‘De grens met Jordanië zou op die manier bewaakt zijn.’

Een tweede variant volgde kort daarop. Dat waren mensen met meer religieus-ideologische bevlogenheid. ‘Deze groep vertrekt vanuit een messiaanse visie,’ legt Wallet uit. ‘Het idee dat we in het einde der tijden zijn beland. De terugkeer van Joden naar Israël, de oprichting van de staat Israël, de verovering van Jeruzalem en uiteindelijk het vestigen van nederzettingen in het Bijbelse land. Dat zijn tekenen dat de Messias komt.’ 

Vervolgens kwam er nog een derde variant bij. Steden als Jeruzalem en Tel Aviv werden ongelooflijk duur om te wonen, waardoor Israëliërs naar andere plekken gingen. Wallet: ‘Projectontwikkelaars denken vervolgens: er is nog heel veel gebied net over de zogeheten groene lijn (de grens van de Westoever met Israël, red.) waar we steden kunnen stichten.’  

Het resultaat is een mix van achtergronden die komen te wonen tussen de Jordaan en Jeruzalem. Van ideologische bevlogenheid tot financieel pragmatisme. 

Twee versies

Maar voor welke reden Joden daar ook wonen, het internationale recht is helder: zij wonen daar illegaal. Voor de juridische status van dit gebied moeten we terug naar het VN-delingsbesluit van 1947, toen de Westoever werd aangewezen als de plek voor een Arabische staat. ‘Datzelfde besluit verschaft ook de Joodse staat juridische legitimiteit,’ vertelt Wallet.

Maar na de Zesdaagse Oorlog (1967) komt VN-resolutie 242 waarvan twee versies verschijnen: een Engelse en Franse. De Fransen spreken met een lidwoord: Israël moet zich terugtrekken uit dé bezette gebieden. De Engelsen laten het lidwoord weg, waardoor Israël dit als rechtvaardiging kan gebruiken om in bepaalde gebieden te blijven. 

Inmiddels heeft het Internationaal Gerechtshof helder gemaakt dat de Israëlische bezetting van Palestijns gebied onwettig is. Volgens dit besluit moet Israël de bezetting zo snel mogelijk beëindigen, de bouw van nederzettingen staken en bestaande nederzettingen ontmantelen. Hetzelfde hof doet nog onderzoek of Israël zich schuldig maakt aan genocide in Gaza. 

In 1993 zorgden de zogeheten Oslo-akkoorden voor hoop op vrede. Het plan van Oslo was duidelijk: er zou een Palestijnse staat gaan komen op de Westoever. Dus uiteindelijk zou het delingsbesluit uit 1947 echt uitgevoerd worden aan beide kanten. Maar dat liep anders.

Het Oslo-akkoord was een soort groeimodel, met de zogeheten zones A, B en C. Het idee was dat de Palestijnen in gebied A hun staat zouden opbouwen, waarna deze geleidelijk zou uitbreiden naar gebied B. En over de status van C, waar veel van de Joodse nederzettingen zitten, moest nog onderhandeld worden. De zones bestaan nog steeds, maar hebben internationaal rechtelijk geen legitimiteit. 

Omdat de harde besluiten in Oslo werden uitgesteld, hadden de leiders van de nederzettingen nog genoeg tijd voor zoveel mogelijk facts on the ground. Sinds de akkoorden is de kolonistenbevolking verdriedubbeld. ‘En dat gaat in tegen de geest van Oslo. Maar Oslo heeft wel die ruimte gelaten,’ vertelt Wallet. 

In 2005 zorgt een besluit van premier Ariel Sharon voor een aardverschuiving in de Israëlische politiek. Hij hief alle nederzettingen op in Gaza en zette ook een streep door een aantal Joodse gemeenschappen in het noorden van de Westbank. De toenmalige premier wilde zich meer bekommeren om de Palestijnse bevolking en hoopte op krediet van de internationale gemeenschap. 

Maar deze terugtrekking heeft binnen de kolonistenbeweging eigenlijk een tweede reactie teweeggebracht. Wallet: ‘De kolonisten zagen dat hun regering zomaar besloot dat nederzettingen konden verdwijnen. Sindsdien trekken deze kolonisten meer hun eigen plan. Dan krijg je een groep die zich niet langer iets aantrekt van het staatsgezag of van het Israëlische leger.’

Sinds drie jaar hebben de kolonisten een regering die hen openlijk steunt en beschermt, maar de extremistische jongeren raken nog altijd slaags met hun eigen leger. Vorig jaar werd een militaire basis vernield, terwijl zelfs soldaten werden aangevallen. 

Hart van de Bijbel

Nathan Kandler ziet het geweld met lede ogen aan. Hij woont sinds 1988 op de Westelijke Jordaanoever, of het Bijbelse Samaria zoals Kandler deze regio omschrijft. Dat hij in een illegale nederzetting woont volgens het internationale recht ziet hij niet als probleem. ‘Ik denk zelfs dat wij de oplossing zijn. Wij kunnen Arabische dorpen juist helpen in hun economische en maatschappelijke ontwikkeling.’

Leven in Israël vindt Kandler op zichzelf al een ideologische keuze, vertelt hij op de vraag waarom hij op de Westoever is gaan wonen. ‘Dat ik voor Peduel heb gekozen, heeft nog een diepere betekenis. Dit is in principe het midden van Israël, het midden van het Bijbelse land. Hierdoor hebben wij een hele sterke verbinding met dit gebied,’ zegt Kandler terwijl hij op een heuvel uitkijkt over grote delen van het Heilige Land. 

De oprichters van de nederzetting komen overwegend van een religieus-zionistische achtergrond. ‘Dat betekent dat we hier inzetten op Thora-studie en legertraining,’ vertelt Kandler terwijl een groep bezwete jongens joggend passeert. ‘Dat zijn jongens die zich aan het voorbereiden zijn op hun dienstplicht.’ 

'Wij geloven dat dit ons thuisland is, en specifiek dit gedeelte waar ons volk vandaan komt’

Nabij een winkelcentrum in Ariel, dat bovendien lijkt op een doorsnee Israëlische stad, spreken veel kolonisten bevlogen over hun leven op de Westbank. Ook Nadav spreekt over de religieuze betekenis van zijn leven hier. ‘Wij geloven dat dit ons thuisland is, en specifiek dit gedeelte waar ons volk vandaan komt.’

Nadav vervolgt: ‘We zagen hoe dat uitpakten toen we de Gazastrook verlieten in 2005. Ze kwamen achter ons aan, en dat willen we niet meer. Natuurlijk willen we vrede, maar juist daarom moeten we hier zijn. Dat brengt natuurlijk ook gevaren met zich mee.’

De gevaren waar Nadav op doelt, zijn niet per se de gevaren waar Palestijnen mee dealen. Zijn angst komt voort uit de terreur die de Palestijnen zelf plegen. Ook zij bekogelen voorbijgangers met stenen of schieten op Israëliërs.

Of Palestijnen, die Kandler beschrijft als Arabieren, samen kunnen leven met Joden? ‘Dat moet gebeuren. Ik weet dat veel mensen dat nu niet voor zich zien, maar ik geloof dat het kan. Israëliërs die de Palestijnen weg willen hebben, zijn een minderheid, stelt Kandler. ‘De meesten erkennen het bestaan van Arabische dorpen als voldongen feit. Maar wij blijven hier hoe dan ook en willen zelfs uitbreiden tot een miljoen Joodse inwoners.’ 

De ouders van Kobi Dembinski waren een van de eerste families die zich vestigde in Peduel. ‘Hoe meer families zich vestigen hier in Samaria, hoe beter het is voor onze gemeenschap,’ vertelt hij op het terras van een koffietentje. ‘En dat is tegelijk het beste van ons leven hier: de mensen. Wij houden ons allemaal aan een religieuze levensstijl waardoor de synagoge fungeert als een samenkomst van onze gemeenschap.’

Toch richten de ogen van de bewoners zich ook ver buiten de nederzetting. ‘Wij zijn enorm verbonden met de Israëlische samenleving. Men streeft hier, net als andere steden in Israël, naar mooie carrières. Onze kleine en jonge gemeenschap bestaat dan ook uit advocaten en accountants.’

Landjepik 

Zowel Dembinski als Kandler heeeft alle reden voor optimisme. Hun Judea en Samaria groeit en groeit. De Israëlische regering heeft onlangs nog goedkeuring gegeven voor de oprichting van negentien nieuwe nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. De afgelopen drie jaar – de regeerperiode van de ultrarechtse regering van premier Netanyahu – werden al vijftig nederzettingen goedgekeurd. 

Het besluit werd bekendgemaakt door de ultrarechtse minister van Financiën Smotrich, die zelf als kolonist op de Westelijke Jordaanoever woont. Hij wil met de nederzettingen de oprichting van ‘een Palestijnse terreurstaat’ voorkomen. Vorig jaar keurde hij ook het omstreden bouwproject goed dat al decennia geldt als een van de meest prangende kwesties in de strijd om land: het zogeheten E1-plan. Dat betreft een strategisch gebied tussen Oost-Jeruzalem en de grootste Joodse nederzetting Ma’ale Adoemim. Al sinds de jaren negentig speelt het een sleutelrol in de toekomst van een onafhankelijke Palestijnse staat.

Toch zijn het niet enkel kolonisten die voor onrust zorgen op de Westbank. Ook het Israëlische leger knijpt de Westoever steeds strakker samen. Dat doet Israël met honderden controleposten verspreid over het hele gebied. Palestijnen moeten soms uren wachten voordat zij hun reis kunnen vervolgen. Aparte autowegen voor Joden maken het voor Israëliërs veel makkelijker om van A naar B te gaan. Mensenrechtenorganisaties spreken daarom ook van een apartheidsregime. Veel Palestijnen klagen herhaaldelijk over de enorm lange reistijden die zij voor 7 oktober minder ervoeren. 

Dat heeft onder andere te maken met de militaire operaties in het noorden van de Westoever. Daar zuivert het Israëlische hele vluchtelingenkampen om terreurdreiging weg te nemen. Het resultaat: grote vluchtelingenstromen, en bovendien enorme verwoesting. Palestijnen vrezen dat Israël na de vernietiging in Gaza ook de Westoever onleefbaar gaat maken. 

Olijvenoogst

In Kisan, een Palestijns dorp nabij Bethlehem, vreest eenieder voor zowel de kolonisten als het leger, vertelt Hamza, die daar zijn oom en tante heeft wonen. ‘Kolonisten lieten een keer honden uit om ons te intimideren,’ zegt de jonge marktkoopman in Bethlehem. Hamza ziet het geweld vooral gericht tegen de Palestijnen die hun olijven plukken. In het najaar kunnen Palestijnen daar hun steeds kleiner wordende oogst ophalen. ‘Mijn oom kwam ooit terug van het olijfplukken waarna een kolonist uit het niets hem in elkaar sloeg. Dat gebeurde terwijl mijn tante en haar kinderen toekeken.’

‘Onlangs werd een Palestijnse activist gedood door een Joodse extremist, twee dagen zat diegene in de gevangenis, daarna liep hij weer vrij rond’

Hier kwam niemand tussen. Toch proberen dit jaar steeds meer Israëliërs aan zogeheten ‘beschermende aanwezigheid’ te doen. Zij helpen Palestijnse boeren met het plukken van olijven om extremistische kolonisten af te schrikken. Door hun aanwezigheid durven jongeren van de Heuveltop Jeugd minder ingrijpende aanvallen te plegen. 

De Palestijnse Abud Sobek blijft zich storen aan de straffeloosheid voor Joodse kolonisten. ‘Kortgeleden werd een Palestijnse activist gedood door een Joodse extremist, twee dagen zat diegene in de gevangenis, daarna liep hij weer vrij rond.’ Sobek doelt op Yinon Levi die vorig jaar de prominente activist Awdah Hathaleen doodschoot. Levi, een kolonist die al EU-sancties had vanwege gewelddadige acties tegen Palestijnen, beweert zelf dat het om zelfverdediging ging.

Het stemt Sobek somber, maar hij put hoop uit de goede Israëliërs. ‘Gelukkig zijn er veel Israëlische vrijwilligers die ons proberen te helpen. Een Israëlische advocaat doet zijn best om die extremist in de gevangenis te krijgen. Het is dezelfde mindset die ik heb. Er zijn goede en slechte Palestijnen. En er zijn goede en slechte Israëliërs. Wij zijn tenslotte allemaal mensen.”