James Worthy: 'Aan de videoband klopte alles, tot de geur aan toe'

Afgelopen week las ik op een terras in de zon de nieuwe novelle VHS van Thomas Heerma van Voss. Het is een boek naar mijn hart. Het telt minder dan honderd pagina’s en gaat over vroeger. Over de hoogtijdagen van de videorecorder. Een apparaat dat mijn zoon niet kent en waarschijnlijk ook nooit zal leren kennen. Voor hem zal het nooit echt bestaan. Hij zal dus nooit weten dat de videorecorder ook een groot deel van mijn jeugd heeft gevormd.

Misschien ben ik daarom zo gek op boeken over vroeger. Mijn vroeger. Onze kinderen kennen alleen het vroeger uit geschiedenisboeken. Ze kennen niet ons vroeger. De strippenkaarten, de cassettebandjes, de walkmans en de videobanden.

In de jaren negentig gingen mijn vader en ik elke zaterdag naar videotheek Solleveld op de Zeilstraat. Vaak huurden we drie films: één voor mijn vader, één voor mij en één voor mijn moeder en zus. ‘Heb je iets nieuws met Meryl Streep?’ vroeg mijn vader dan, waarna hij voor zichzelf op onderzoek uitging tussen de kasten.

Als ik aan mijn jeugd denk, denk ik aan die videotheek. Het had iets magisch dat je een film mee naar huis kon nemen en van je huiskamer een bioscoop kon maken.

Alles klopte aan de videoband. De vorm, de geluiden die de band in de recorder maakte en zelfs de geur. En dan heb ik het nog niet eens over de videobanden waarop je zelf dingen van tv kon opnemen. In mijn jeugd voelde dat als sciencefiction. Dat ik de videorecorder kon instellen zodat dat apparaat ’s nachts erotische films opnam terwijl ik al sliep. Mijn vader en moeder zullen vast vreemd hebben opgekeken op de momenten dat de videorecorder rond een uur of elf vanzelf aansloeg, maar dat kon gewoon nog in de jaren negentig van de vorige eeuw.

Als ik door Amsterdam loop, weet ik nog precies in welke panden een videotheek zat. En het waren er tientallen. In elke winkelstraat zat er wel eentje.

Een vader van een vriend van mij was ooit de eigenaar van een videotheek op de Amstelveenseweg. Hij was een van de laatsten in de stad. Hij weigerde zijn zaak te sluiten. Daar heb ik altijd veel respect voor gehad. Voor mensen die tegen de onvermijdelijke vooruitgang vechten. Die met de vuisten omhoog naar de toekomst kijken. Ze kijken wel vooruit, maar met hun rug naar morgen.

Ik ben ook zo. Sommigen noemen het romantisch of melancholisch, maar het is vooral tegen de bierkaai vechten. De tijd wacht op niemand. Technologie kent geen bushaltes en geen vertraging. Maar soms, heel soms, zou ik de tijd willen terugspoelen. Net als een oude film op videoband. Neem The Rock, bijvoorbeeld. Een klassieker met Sean Connery en Nicolas Cage uit 1996. Als je het mij vraagt de beste videobandfilm aller tijden.

In die film proberen mensen een gevangenis binnen te dringen. Ze proberen dus niet te ontsnappen. Ik vind dat wel een mooie parallel met de videoband. Soms moeten we terug naar de dingen die ons zo lang en zo prachtig gevangen hebben weten te houden. Soms moet je niet willen ontsnappen aan het verleden.