De 'coolste' dictators ter wereld: de sterke man is weer sexy

Wie denkt aan een dictatuur, denkt nog vaak aan een norse grijsaard die zich omringt met generaals en jaknikkers. Anno 2026 gaat dat beeld niet meer op: een nieuwe generatie leiders pronkt openlijk met hardvochtige regeerstijlen die mensenrechten en democratische normen ondergeschikt maken aan efficiëntie. In het Westen wint dit autoritaire staatsmodel gestaag aan populariteit.

Het is een van de meest frequently asked questions van het jaar: is Donald Trump een fascist of niet? Volgens zijn tegenstanders bestaat daar geen twijfel over. Hoe anders moet een leider worden getaxeerd die verkiezingsuitslagen betwist, onwelgevallige termen uit beleidsdocumenten verbant en ICE-agenten afstuurt op etnische minderheden? De MAGA-fanbase ziet dat radicaal anders. Zij stellen dat ‘hun’ Donald juist moedig strijdt tegen het woke-virus dat zich in alle haarvaten van de samenleving nestelt.

Wel fascistisch of niet, een blik op de peilingen toont dat Trumps beleid buiten eigen land nog weinig kiezers weet te charmeren. Volgens peilingen van YouGov kijkt slechts 19 procent van alle Europeanen positief terug op het eerste regeringsjaar van Trump-II. In Nederland zijn de anti-trumpers zelfs bovengemiddeld present: volgens onderzoek van Instituut Clingendael denkt bijna driekwart van alle Nederlanders dat de VS zich onder Trump in de verkeerde richting ontwikkelen. Slechts 11 procent ziet onder hem een verbetering.

Toch schuilt onder zulke cijfers een belangrijke kanttekening. Waar Trump als persoon op grote weerzin stuit, blijken verrassend veel landgenoten open te staan voor zijn gedachtegoed. Zo toont hetzelfde Clingendael-onderzoek dat ook een meerderheid van de Nederlanders denkt dat ‘de westerse beschaving’ wordt bedreigd en wil maar liefst een derde dat de overheid ingrijpt om ‘progressieve ideologie’ op universiteiten terug te dringen. Een op de vijf Nederlanders vindt zelfs dat een leider dit moeten kunnen doen ‘zonder rekening te hoeven houden met het parlement en verkiezingen’. Zo’n 16 procent vindt het ‘begrijpelijk’ als deze leider in uiterste gevallen geweld inzet om zijn agenda door te voeren.

Buiten het Europese continent wist een drietal jonge leiders al met deze autoritaire formule een grote internationale fanbase te verzamelen. Geen oneindige debatten of gezeur over mensenrechten dus, maar één man die voor orde en vooruitgang zorgt. En in tegenstelling tot hun despotische voorgangers treden deze new school autocraten er niet voor terug om hun minachting voor democratie publiekelijk te showen. Wie zijn deze nieuwe rolmodellen? En worden zij binnenkort serieuze concurrenten voor onze democratisch gekozen leiders?

Nayib Bukele: de selfmade TikTok-despoot

Halverwege zijn maiden speech bij de Verenigde Naties vraagt Nayib Bukele plotseling om ‘een momentje geduld’. De kersverse president van El Salvador tovert zijn smartphone tevoorschijn en schiet vanaf het spreekgestoelte een selfie. ‘Geloof me,’ lacht Bukele terwijl hij het apparaat weer opbergt, ‘veel meer mensen zullen deze foto zien dan ooit mijn speech beluisteren.’ In zijn optiek is fysiek samenkomen in New York dan ook hopeloos achterhaald. ‘Het internet is tegenwoordig de echte wereld. Of we dat nu leuk vinden of niet.’

Dat inzicht zou als een rode lijn door Bukeles bewind lopen. Zo is de 41-jarige Bukele met 11 miljoen TikTok-followers het meest gevolgde staatshoofd ter wereld. En voor een land met 6,4 miljoen inwoners zegt dat veel over zijn internationale populariteit. Vanuit de hele wereld delen fans zijn eindeloze stroom TikTok-video’s die het succes van de ‘methode Bukele’ tentoonstellen. Zijn belangrijkste wapenfeit? Narcostaat El Salvador omtoveren tot één van de veiligste landen ter wereld. En dat in amper drie jaar tijd.

Met 11 miljoen TikTok-followers is Bukele het meest gevolgde staatshoofd ter wereld. En voor een land met 6,4 miljoen inwoners zegt dat veel over zijn populariteit

Bij Bukeles aantreden in 2019 behoort El Salvador tot de gevaarlijkste landen van Latijns-Amerika. Zo brak in de jaren tachtig een burgeroorlog uit tussen linkse guerrillabewegingen en het door de VS gesteunde regeringsleger, waarbij honderdduizenden Salvadoranen naar Amerika vluchtten. Veel van deze vluchtelingen eindigden in Los Angeles bij gewelddadige gangs, maar werden na het vredesakkoord van 1992 weer uitgezet. In het straatarme El Salvador konden de autoriteiten weinig inbrengen tegen de influx aan Californische gangsters. Extreem bendegeweld werd sindsdien dagelijkse kost.

Net zoals zijn voorgangers zou Bukele aanvankelijk proberen het bendegeweld via deals in toom te houden. Maar als deze gangs tussen 25 en 27 maart 2022 meer dan tachtig burgers vermoorden, gaat het roer om. Bukele roept de noodtoestand uit en geeft de politie carte blanche om alle bendeleden die zij kunnen vinden op te sluiten. Agenten zouden quota’s van duizend arrestaties per dag meekrijgen, waardoor El Salvador in drie jaar uitgroeit tot wereldkampioen vrijheidsberovingen. Met 1659 gevangenen per 100.000 inwoners ligt het aantal gedetineerden er inmiddels 25 keer zo hoog als in Nederland. In een speciaal gebouwd gevangeniscomplex kunnen maar liefst 40.000 gevangenen tegelijk terecht.

Hoewel draconisch, wordt het effect van deze klopjacht door vriend en vijand erkend. Sinds 2020 is het aantal moorden in El Salvador met 98 procent gedaald en kunnen talloze burgers voor het eerst in decennia veilig over straat. Maar er klinkt ook kritiek. Zo werd het gros van de arrestanten zonder enig proces opgesloten, waardoor naar schatting tienduizenden onschuldige burgers vastzitten. In deze Centro de Confinamiento del Terrorismo – zoals Bukele zijn megagevangenissen trots noemt – zijn de omstandigheden buitengewoon barbaars. Bovenop meldingen over martelingen, ondervoeding en infectieziekten verklaarden ex-gevangenen dat er bewust jodium aan het eten wordt toegevoegd om het libido van gedetineerden te onderdrukken. Op die manier zou er minder onrust of seksuele agressie in de overvolle cellen zijn.

De flamboyante Bukele lijkt niet wakker te liggen van zulke aantijgingen. ‘Waarom zijn we altijd zo bezorgd over de mensenrechten van moordenaars?’ reageert hij begin 2026 geërgerd op vragen van een Chileense persdienst. ‘Had de vrouw die door drie man werd verkracht en daarna doodgeschoten dan geen mensenrechten? Geen enkele mensenrechtenorganisatie heeft toen ingegrepen of de miljarden die zij voor hun werk krijgen aangewend dat soort dingen te voorkomen. (...) Maar o wee als ik die drie criminelen laat opsluiten. Dán klinken er opeens zorgen over hun voeding of hoe die arme jongens niet eens een matras krijgen om op te slapen.’

Zeven jaar na zijn verkiezing lijkt Bukele dan ook vertrokken op een messianistische missie om zijn hardvochtige visie voor El Salvador te vereeuwigen. Zo is de noodtoestand sinds maart 2022 nooit meer afgeschaft en is vrijwel de hele oppositie naar het buitenland gevlucht. In juli 2025 draaide hij de laatste restjes democratie definitief de nek om met een grondwetswijziging die hem in staat stelt om levenslang president te blijven. Zijn autocratische ambities verhullen, deed hij toen al lang niet meer: in 2021 luidde zijn Twitter-bio al ‘The coolest dictator in the world’. Tegenwoordig houdt hij het op ‘Philosopher King’.

Ibrahim Traoré: Afrika’s anti-koloniale cultheld

Ook aan de andere kant van de Atlantische Oceaan besefte een jonge Afrikaanse militair al vroeg dat beeldvorming een leider kan maken of breken. Zijn naam is Ibrahim Traoré en op het moment dat Bukele de oorlog verklaart aan de Salvadoraanse bendes, bereidt de dan 34-jarige legerkapitein zijn eigen machtsstrijd voor. Het doelwit? Het presidentschap van de transitieregering van Burkina Faso, die dan zwaar onder vuur ligt vanwege oprukkende jihadistische milities uit de Sahara. Steeds meer Burkinezen eisen een machtswissel.

Op 30 september 2022 verschijnt een tiental gemaskerde soldaten op de staatstelevisie in Ouagadougou. ‘De grondwet is ongeldig verklaard,’ luidt hun boodschap. ‘Kapitein Ibrahim Traoré is vanaf heden benoemd tot president.’ Even later neemt de couppleger zelf het woord. ‘We zijn hier niet voor de macht,’ stelt Traoré zijn landgenoten gerust. ‘We hebben een programma van twaalf maanden waarin we – met respect voor menselijke waarden – een paar kleine logistieke problemen gaan oplossen.’

Op sociale media barst het van de AI-filmpjes waarin Traoré strijdt tegen moordlustige Franse soldaten, of honden met de gezichten van Trump en Macron uitlaat

Al snel zou blijken dat die ‘logistieke problemen’ meer omvatten dan bruggen repareren of wegen aanleggen. Zo zit Le Capitaine drie jaar later nog altijd in het zadel en wijst niets erop dat hij denkt aan vertrekken. ‘Als we het luid en duidelijk moeten zeggen: wij zijn geen democratie,’ verklaart hij in april 2025 op de Burkinese staatsradio. ‘Het is juist verbazingwekkend,’ zo vervolgt Traoré, ‘dat de zogenaamde intellectuelen (...) denken dat een land zich binnen een democratie kan ontwikkelen.’ Onder het mom van het ‘waarborgen van de nationale unie’ en het ‘versterken van de regeringscoherentie’ ontbindt hij begin 2026 alle politieke partijen in het land. Net zoals veel West-Afrikaanse buurlanden glijdt Burkina Faso in rap tempo af naar een militaire dictatuur.

Ondanks deze openlijke flirts met totalitarisme geniet Traoré op het Afrikaanse continent grote populariteit. Zo werpt hij zich op als dé leider van een nieuwe generatie Afrikanen die opstaat tegen betutteling van het Westen. Na zijn aantreden liet Traoré bijvoorbeeld veel goudmijnen in handen van buitenlandse bedrijven nationaliseren en maakte hij een einde aan de militaire samenwerking met oud-kolonisator Frankrijk. Vooral dat laatste besluit kon bij jonge West-Afrikanen op enthousiasme rekenen. Al sinds 2012 voeren Franse troepen antiterrorismeoperaties uit in de Sahel, maar slagen zij zelfs met geavanceerd wapentuig er niet in om de jihadistische dreiging uit te roeien. Veel West-Afrikanen zien dit als hét bewijs dat Frankrijk – net zoals in koloniale tijden – enkel vanwege grondstoffen aanwezig is.

Een blik op sociale media toont dat dit narratief ondersteund wordt door een online-propagandacampagne die soms hallucinante vormen aanneemt. Op YouTube en TikTok barst het van de AI-filmpjes waarin Traoré strijdt tegen moordlustige Franse soldaten, of honden met de gezichten van Trump en Macron uitlaat. Een tweede, nog merkwaardiger variant zijn AI-gegenereerde videoclips waarin sterren als Rihanna, Beyoncé of Justin Bieber de grootsheid van Traoré bezingen. Zelfs de voor kindermisbruik veroordeelde R-Kelly komt voorbij. ‘God Protect Ibrahim Traoré,’ luidt zijn DeepFake-eerbetoon, met als toevoeging dat het om een ‘New Song From Jail’ gaat. Een persoonlijkheidscult werd zo geboren.

Journalisten van het blad Jeune Afrique onthulden onlangs dat zulke video’s verspreid worden door een netwerk dat bekendstaat als de BIR-C (Bataillon d’Intervention Rapide de la Communication). Via WhatsAppgroepen zouden deze influencers in direct contact staan met Traoré’s broer en als taak hebben om het internet vol te planten met Traoré-vriendelijke content. Die tactiek lijkt zijn vruchten af te werpen: dankzij activisten als de Amerikaans-Burkinese Ibrahim Maiga (1,5 miljoen volgers) duikt de Burkinese leider steeds vaker op in video’s van Afro-Amerikaanse influencers, die hem omschrijven als een pan-Afrikaanse held. 

In 2025 zag het Vaticaan zich zelfs genoodzaakt om officieel te reageren op een deepfake waarin Paus Leo XIV een brief bespreekt die hij van kapitein Traoré zou hebben ontvangen. ‘Ik heb uw woorden niet één keer, maar meerdere keren gelezen,’ vertelt de Katholieke kerkvoogd in de video, ‘en elke lezing ging dieper dan de vorige, want in uw stem hoorde ik niet alleen de woede van een president, maar ook de roep om rechtvaardigheid van een continent dat lang is verwond door het tweesnijdende zwaard van verwaarlozing en uitbuiting.’ Deze woorden reflecteren niet de werkelijke visie van Leo XIV, rectificeerde een persbericht op Vaticannews.va.

Mohammad bin Salman: Machiavelli-prins die de woestijn ‘cool’ maakt

Als oudste zoon van de Saoedische kroonprins Salman hoefde prins Mohammad bin Salman zich op het eerste gezicht weinig zorgen te maken over zijn toekomst. De schijn zou echter bedriegen. Zo had de stichter van de Saoedische dynastie in 1953 bepaald dat de kroon niet van vader op zoon, maar van broer op broer zou overgaan. Daardoor stond niet ‘MBS’ – zoals zijn bijnaam luidt – maar een van zijn oudere neven vooraan in de rij om koning te worden.

Als vaderlief in januari 2015 officieel de troon bestijgt, lijkt de strijd beslecht: neef Mohammed bin Nayef wordt aangewezen als troonopvolger, terwijl MBS genoegen moet nemen met de titel ‘plaatsvervangend kroonprins’. De koning in spe weet alleen nog niet dat zijn interimaris uit een ander hout gesneden is dan de gemiddelde Saoedische prins. Waar het gros van de ruim tienduizend emirs vooral sportauto’s verzamelt of paleizen laat bouwen, ambieert MBS slechts één ding: de kroon. En daar maakt hij snel werk van. Met een Machiavelli-achtige smaadcampagne weet hij zijn neef in 2017 dusdanig te isoleren dat de kroonprins aftreedt. Vanaf dat moment is MBS de facto alleenheerser in het land.

Onder het bewind van MBS begint Saoedi-Arabië aan een ingrijpende transformatie. Zo wil hij koste wat kost de economie minder afhankelijk maken van olie- en gasexporten, die op dat moment nog driekwart van de staatsinkomsten dekken. Zijn ambities legt hij vast in het programma Vision 2030. Volgens de officiële website moet dit initiatief een ‘sterk, welvarend en stabiel Saoedi-Arabië’ creëren dat ‘voor iedereen’ kansen biedt. ‘Onze visie is een tolerant land met de islam als grondwet en moderatie als methode. We zullen getalenteerde mensen uit de hele wereld verwelkomen en iedereen respecteren die deelneemt aan onze reis en succes.’

Onder het mom van een anticorruptiecampagne liet Mohammad bin Salman honderden prinsen en zakenlieden opsluiten in een hotel waar ze gefolterd werden

In de praktijk wil MBS de conservatieve shariastaat van zijn grootvader uiterlijk 2030 omgevormd hebben tot een aantrekkelijke bestemming voor westerse investeerders en toeristen. Zo verdwijnt de gevreesde zedenpolitie uit het straatbeeld en maken hun controles plaats voor hypermoderne shoppingcentra, concertzalen en bioscopen. Voor het eerst in de Saoedische geschiedenis krijgen vrouwen toestemming om auto te rijden en verdween de verplichting op een hoofddoek. Zelfs alcohol wordt in bepaalde zones gedoogd.

Met oliemiljarden zet MBS bovendien een Saoedische voetbalcompetitie op touw, die sterren als Cristiano Ronaldo, Neymar en Karim Benzema weet aan te trekken. Zijn sportswashing-ambities reiken echter verder: het WK voetbal van 2034 zit al in de binnenzak. Ook wordt Saoedi-Arabië in 2022 aangewezen als gastland van de Aziatische Winterspelen van 2029. Voor dit prestigeproject kondigt hij een compleet skiresort met kunstsneeuw aan naast de woestijnstad Trojena. Een ander ambitieus plan heet The Line: een kaarsrechte stad van 170 kilometer lang, die dankzij twee gigantische wolkenkrabbers negen miljoen inwoners moet gaan huisvesten in een woestijn. Niet geheel verrassend worden beide megalomane projecten eind 2025 stilgelegd, vanwege de torenhoge kosten.

Ondanks zulke tegenvallers heeft MBS met zijn hervormingen veel krediet opgebouwd bij de jongere generatie. Zelf ziet hij het als een soort nieuw sociaal contract: het koningshuis zorgt voor economische vooruitgang en modernisering, in ruil voor absolute loyaliteit van de bevolking. Maar die paternalistische verhouding heeft een keerzijde. Zo duldt MBS nauwelijks tegenspraak en heeft hij vrijwel alle checks and balances op zijn macht laten verdwijnen. Dat begon al snel na zijn machtsgreep in 2017. Onder het mom van een anticorruptiecampagne liet hij ruim vierhonderd prinsen en vooraanstaande zakenlieden opsluiten in het Ritz-Carlton-hotel in Riyad. In dit luxeresort werden zij volgens ooggetuigen gefolterd totdat zij beloofden een deel van hun vermogen aan de Saoedische staat af te staan.

In de jaren daarop zou MBS zijn greep nog verder verstevigen door actief te jagen op politieke dissidenten. Een van de beruchtste gevallen is de moord op journalist en mensenrechtenactivist Jamal Khashoggi, die destijds werkte als columnist voor The Washington Post. Toen hij in 2018 in het Saoedische consulaat in Istanbul zijn papieren kwam regelen voor een huwelijk werd Khashoggi door een commando overmeesterd en gewurgd. Zijn lichaam is nooit teruggevonden, vermoedelijk omdat het in stukken werd gezaagd en in delen het gebouw uit is gesmokkeld. Hoewel MBS na grote internationale druk moest toegeven dat er in Istanbul een ‘uit de hand gelopen operatie’ had plaatsgevonden, was de boodschap duidelijk: kritiek op de kroonprins heeft gevolgen.