Bart Nijman: 'Ik zit niet te wachten op nog meer automatisering'

Vliegende auto’s. Bijna-telekinetische manieren van communiceren. Hologrammen en kunstmatige intelligentie. In films kwam alles voorbij waar je in een toekomst naar uitkeek. Zwevende skateboards en zelfstrikkende veters!

Maar nu hebben we drones, AI en sinds kort ook Tesla’s met FSD. Dat staat voor Full Self-Driving, wat het niet is, want je moet als bestuurder wel voor je blijven kijken van de wet en naar de piepjes in de auto luisteren. En ik hoef het allemaal niet. Lieve Mona, ben ik een oude zeurzak?

Het is niet dat de techniek niet indrukwekkend is. Het gemak waarmee een Tesla de Negen Straatjes navigeert is bovenmenselijk. Maar misschien was vroeger toch wel een heleboel beter, en zit ik niet te wachten op nog meer automatisering.  

Mijn blik is aan het veranderen, met zowel leeftijd als locatie. Ik zie in Portugal hoeveel rustiger het leven beweegt, hoe er behalve minder geld voor ‘zinloze’ welvaart ook minder behoefte aan is, omdat het leven meer te bieden heeft dan een keuzemenu van 117 restaurants die binnen 35 minuten van pizza tot pokébowl iets aan je voordeur komen afgeven. En waar veel papierwerk nog letterlijk van papier is. Langzaam, met stempels aan de balie.

Hier zie je een leven (en voel ik bij mezelf een groeiend streven) waarin de bezinning die een groot deel van hardwerkend & streber Nederland zich niet meer gunt en/of waar men niet meer de tijd voor neemt, nog in het sociale firmament zit ingebakken. Niet omdat mensen per se kerkelijk of zelfs maar gelovig zijn, maar omdat ze andere waarden zwaarder laten wegen dan de snelheid van consumptie of de uitbesteding van handelingen (die een bepaalde aandacht, bedachtzaamheid of denkpatroon verlangen) aan computers, AI of mobiliteitstechnieken die dat denken en handelen allemaal vóór je doen.

Tuurlijk is het goed dat AI kan helpen bij het eerder opsporen van tumoren, of dat een robotarm met grotere precisie en zekerheid een hersenoperatie kan uitvoeren. Het praktische nut is eindeloos. Dat van zelfrijdende auto’s ook. Maar dat maakt het nog niet per se verstandig dat de massamens bepaalde cognitieve paden in het eigen brein met mos wil laten overwoekeren omdat je steeds meer vaardigheden kunt uitbesteden. Aan Uber Eats, aan LLM’s, aan FSD’s. En dat aan zichzelf verkopen als ‘tijdwinst’, ‘vooruitgang’ en ‘ruimte voor andere dingen’.

Ik denk namelijk niet dat de tijd die daardoor overblijft, of vrijkomt, per se besteed zal worden aan nieuwe vormen van verdieping, verbetering of bestudering. Het zal eerder worden aangewend om nóg meer algoritmisch aangestuurd te worden, of nóg productiever en ‘succesvoller’ te (willen) zijn, om nóg meer consumptieve reflexen te kunnen voeden. 

Een dopaminejacht zonder einde, omdat dopamine altijd meer van zichzelf wil. Ik word toch liever wat langzamer oud.