Oekraïense zwaargewicht met een missie: Oleksandr Usyk gaat de strijd aan met Rico Verhoeven

Rico Verhoeven zal op 23 mei in het Egyptische Gizeh tegen de Oekraïense zwaargewicht bokskampioen Oleksandr Usyk strijden om de WBC-titel en dat zullen ze doen tussen de piramides. Verhoevens tegenstander is niet alleen een legende binnen de ring, maar ook daarbuiten. ‘Oekraïners slaan hard! En aan het einde zullen al onze tegenstanders overwonnen zijn.’

‘Dit is zo groot. Het is prachtig dat ik deze kans krijg,’ zei kickbokser Rico Verhoeven een maand geleden over zijn aanstaande boksgevecht tegen de ongeslagen Oekraïense titelverdediger Oleksandr Usyk (24-0) en daar had hij helemaal gelijk in. Hij vervolgde met: ‘Het is de grootste uitdaging in mijn loopbaan’ en ook hier was geen woord van gelogen. Zijn tegenstander op 23 mei tussen de piramides in het Egyptische Gizeh is in meerdere opzichten een legende en een van de weinige waardige opvolgers van zwaargewicht bokskampioenen als Sonny Liston, Muhammad Ali, George Foreman, Joe Frazier, Mike Tyson en Tyson Fury. 

Dit staat vast: Verhoeven heeft geen schijn van kans als Usyk op 23 mei serieus gaat boksen. De Oekraïner met de bijnaam De Kozak is ondanks zijn 39 jaar nog steeds extreem fit, zijn techniek is ongeëvenaard en ook tactisch komt niemand in zijn buurt. Zijn achtergrond maakt zijn opmars extra knap en het is onvermijdelijk dat de oorlog ook voor of na dit gevecht op de voorgrond treedt. Na overwinningen zwaait Usyk nadrukkelijk met de Oekraïense vlag en hij doet vaak een dansje in de ring dat verwijst naar de Kozakken, Oekraïense nomadische krijgers die sinds de invasie van Oekraïne door Poetins leger een synoniem zijn voor onafhankelijkheid, vrijheid en onverzettelijkheid. Usyk weet alles over de Kozakken, ziet hun moed als voorbeeld en hij kreeg onvermijdelijk de bijnaam De Kozak.

Veehoeder

De oorlog kwam met de bezetting van de Krim door Rusland in 2014 met een donderslag Usyks leven in en sport en politiek kunnen sindsdien onmogelijk van elkaar worden gescheiden. Hij werd op 17 januari 1987 geboren in Simferopol, de hoofdstad van de autonome republiek van de Krim, het schiereiland dat tot de invasie onderdeel was van Oekraïne. Usyks moeder groeide op in de Noord-Oekraïense regio Tsjernihiv, maar vertrok op 15-jarige leeftijd naar de Krim om bij een tante te wonen en te studeren. 

Op een middag ontmoette ze Usyks vader, die ook uit Noord-Oekraïne komt, maar na zijn diensttijd als soldaat in Afghanistan voor de Sovjet Unie in de Krim ging werken als bewaker. Ze werden verliefd, trouwden, kregen drie kinderen, onder wie Oleksandr. Zijn ouders verdienden bijna niets en Usyk hoedde na schooltijd en in de weekenden vee en hij verkocht ijs, abrikozen en pruimen op de straten van Simferopol. 

Zijn eerste sport was voetbal. Usyk dribbelde en scoorde als Milan-grootheid Andrij Sjevtsjenko en hij kreeg een plek in de voetbalschool van SC Tavriya Simferopol, maar in 2002 tikte hij een tegenstander knock-out nadat hij iets te vaak was uitgescholden. De scheidsrechter kon niets anders dan Usyk rood geven en hij wandelde met opgeheven hoofd en borst vooruit naar de kleedkamer. De coach zei: ‘Bied hem en je team excuses aan, dan nemen we je terug.’ Usyk zei dat hij het alleen betreurde dat zijn rechtse directe niet harder was aangekomen en stopte direct met voetbal. 

Boksen werd zijn nieuwe sport en dat was ook financieel gunstig. Voetbal kostte zijn ouders zo’n twee- tot driehonderd hryvnia’s per maand, zo’n 5 euro, maar boksen was goedkoper omdat de coach hem handschoenen schonk en de vrouw van de coach zijn bokskleding bij elkaar naaide. Thuis vertelde Usyk senior over Russische en Oekraïense meesters en Amerikaanse legendes als Ali en de vader en de zoon bekeken The Fight of the Century uit 1971 (Ali tegen Frazier) en The Rumble in the Jungle uit 1974 (Foreman tegen Ali). 

Usyk werd net als zijn vader Ali-fan, kreeg de rare ambitie om wereldkampioen te worden en trainde harder dan welke leeftijdsgenoot ook

Usyk werd net als zijn vader Ali-fan, kreeg de rare ambitie om wereldkampioen te worden en trainde harder dan welke leeftijdsgenoot ook. Veel later noemde Usyk het boksen ook een ontsnapping aan het grauwe leven in de Krim, en dan met name in Simferopol. Het was gevaarlijk op straat en Usyk noemde de buurt waar hij opgroeide ‘een getto met drugsdealers en prostituees’. Hij moest zich vaak verdedigen in straatgevechten en hij zei: ‘Het leven was zwaar toen ik jong was en boksen werd een manier om een beter leven te krijgen.’

Usyk was aanvankelijk nog wel een beetje licht, maar hij versloeg al zijn tegenstanders, kwam aan en imponeerde door zijn lichtvoetigheid en intelligentie. Usyk vocht in totaal 350 keer als amateur en won die bijna allemaal. 

Olympisch goud

Usyk volgde een opleiding aan de universiteit van Lviv toen hij in 2012 naar Londen reisde om als amateurbokser mee te doen aan de Olympische Spelen. Hij won goud en ‘en behaalde zijn overwinningen op zo’n stijlvolle manier dat geen enkele jury de superioriteit van onze bokser kon ontkennen’, stond in een Oekraïense krant. Na afloop danste Usyk vaardig de Kozakkendans de Hopak en hij zwaaide heel lang met een Oekraïense vlag en stak imaginaire vijanden neer met een denkbeeldige sabel. Volgens een landgenoot deed hij dat ‘om de wereld te herinneren aan de moed en glorie van de Kozakken’. 

Usyk maakte op 9 november 2013 op 26-jarige leeftijd zijn profdebuut als bokser en sloeg zijn tegenstander knock-out. Een paar maanden later gaf Poetin het Russische leger het bevel de Krim te annexeren. Usyk en zijn vrouw Kateryna woonden op dat moment met hun kinderen in Simferopol, ze besloten snel te verhuizen en Usyk liet een huis van twee verdiepingen bouwen in de stad Vorzel, in de buurt van Kyiv. 

In de ring was Usyk beter dan ooit en hij sprak zich geregeld uit tegen de invasie van de Krim. Er gingen geruchten dat zijn vrouw Russisch was, maar dat bleek fake news te zijn. Vier jaar na de roof van de Krim stond Usyk op het punt om mondiaal een superster te worden. In de zomer van 2018 bokste hij nota bene in Moskou tegen de Rus Murat Gassiev in de finale van de World Boxing Super Series. In een voorbeschouwing werd hij ‘een trotse Oekraïner uit Simferopol genoemd, een stad in de Krim die in 2014 door Rusland werd geannexeerd’. Usyk betrad de ring in een korte broek met een broek in de kleuren van zijn vlag en het wapen van Oekraïne, een symbool voor de onafhankelijkheid van zijn land. Hij won met overmacht op punten en werd de eerste bokser die alle vier de wereldtitels in het cruisergewicht in zijn bezit had: WBC, WBA, WBO en IBF. Na afloop plaatste Usyk zijn hand op zijn hart en zong hard het Oekraïense volkslied. Dat was nogal een statement omdat hij dit in zijn geboortestad op dat moment niet meer in het openbaar mocht doen. Dan zou De Kozak direct zijn gearresteerd door Russische soldaten. 

De Krim was volledig in de handen van de Russen toen Usyk op 10 november 2018 debuteerde als zwaargewicht tegen de Engelsman Tony ‘Bomber’ Belew uit Liverpool. Twintigduizend toeschouwers kwamen in een uitverkochte Manchester Arena controleren of Usyk de hype waard was, op de tribunes werd veel gezwaaid met Oekraïense vlaggen. West-Europese boksjournalisten beschreven Usyk in de voorbeschouwingen als een wonderbaarlijk getalenteerde bokser die de toekomst van de sport zou kunnen worden, een man voor wie zelfs sterren in het zwaargewicht als Tyson Fury en Anthony Joshua bang zouden moeten zijn. 

Boven een groot profiel over Usyk in de Engelse krant The Times van Ron Lewis, Boxing Correspondent, stond de kop: ‘Fearless Oleksandr Usyk capable of mixing it with big boys if he beats Tony Bellew’. De eerste zinnen: ‘In een modern tijdperk waarin men gelooft dat een zwaargewicht minstens 1,96 meter lang en 108 kilo moet zijn om de top te halen, is het verleidelijk om tegen het idee te zijn dat een bokser een gewichtsklasse hoger gaat vechten. “Niet voldoende kracht”, “Komt niet in de buurt”, “Niet sterk genoeg”, het zijn allemaal bekende tegenwerpingen. Maar Oleksandr Usyk kan alleen op eigen risico worden onderschat.’ 

Volgens de journalist verdiende Usyk een gevecht tegen een van de allergrootsten in het zwaargewicht: Anthony Joshua, Deontay Wilder of Tyson Fury. Dat zou niet eenvoudig voor hem worden, mede omdat die drie een stuk groter en zwaarder dan De Kozak zijn, maar dat nadeel ‘compenseert hij ruimschoots met zijn voetenwerk en ringinzicht’. Usyk is door zijn slim- en snelheid lastig te raken, hij excelleert ‘in het ontregelen van tegenstanders met ogenschijnlijk de kleinste bewegingen’ en het artikel eindigde met: ‘Waarschijnlijk zal geen van de topzwaargewichten staan te springen om Usyk een kans te geven.’

Usyk maakte de hoge verwachtingen waar tegen Tony Bellew en won eenvoudig. In september 2021 vocht hij in het uitverkochte stadion van Premier League-club Tottenham Hotspur in Londen voor het eerst om de wereldtitel in de hoogste gewichtsklasse tegen de ongenaakbaar geachte Brit Anthony Joshua. Volgens Gareth A. Davis, de boksverslaggever van The Telegraph, ging Usyk het ‘het grootste gevecht uit zijn leven’ in ‘als een relatief onbekende’, maar hij was toch echt ‘een van de intrigerendste karakters uit de zwaargewichtdivisie’. 

Gedichten

Usyk schreef gedichten, hield van lezen en theater, danste uitstekend voor een man van zijn lengte (1,91 meter), hing graag de clown uit, tartte de Russen door een patriottische Oekraïense superster te zijn die zoveel mogelijk over Poetins invasie spreekt en op zijn Londense hotelkamer genoot hij van de gangsterserie Peaky Blinders, volgens hem ‘een cool en emotioneel drama, en het is als het echte leven, zo voelt het voor me. Ze (de Shelby’s, red.) zijn zoals een familie zou moeten functioneren: elkaar beschermen en voor elkaar opkomen.’ 

Usyk waarschuwde de journalisten vooraf dat niet hij, maar Joshua ‘angstig’ moest zijn voor het wereldtitelgevecht in een uitverkocht stadion. Waarom zou hij zenuwachtig moeten zijn? Londen was zijn ‘happy place’, zei hij op de persconferentie. Daar won hij in 2012 olympisch goud en hij versloeg er in oktober 2020 de sterke zwaargewicht Dereck Chisora. Er zou volgens hem maar één iemand nerveus moeten zijn en dat was Anthony Joshua. Voor de titelhouder was het gevecht veel ‘lastiger omdat hij drie titels in zijn bezit heeft en hij een thuiswedstrijd vecht en zijn titels verdedigt. Nee, ik zal niet zenuwachtig zijn, waarom zou ik? Dat heeft geen zin, ik zou er niet sterker van worden, maar juist zwakker.’ Hij sloot de persconferentie af met de mededeling: ‘Ik zal kalm en vol zelfvertrouwen zijn en kijk uit naar de overwinning.’

Usyk toonde in de ring voor de zoveelste keer aan dat zijn zelfvertrouwen terecht was. Joshua werd verrassend, maar overtuigend verslagen en na afloop danste de man met de bijnaam De Kozak weer vrolijk de traditionele Oekraïense dans de Hopak. De wedstrijden erna verdedigde Usyk zijn wereldtitel met succes. Zijn faam nam wereldwijd toe, maar zijn loopbaan leek in februari 2022 tot stilstand te komen na de Russische invasie in zijn land. Usyk was in Londen toen hij het nieuws hoorde, vloog naar Polen en meldde zich vrijwillig voor de Territoriale Verdedigingsmacht van Oekraïne (TDF). In een interview met CNN zei hij bereid te zijn te doden voor Oekraïne, die Russen konden maar beter uitkijken, als soldaat zou hij ook een zwaargewicht zijn. Hij had ook ‘absoluut geen angst om zelf te sterven’, dat offer bracht hij graag en Usyk voegde eraan toe: ‘Mijn ziel behoort toe aan de Heer en mijn lichaam en eer behoren toe aan mijn land en familie.’ 

‘In de ring kan ik mijn land meer en beter helpen dan met een machinegeweer door Kyiv te rennen’

Hij poseerde in zwarte gevechtskleding met zwaarbewapende kameraden en had zijn vrouw en kinderen al gewaarschuwd dat hij pas zou terugkeren als de Russen uit hun land waren geslagen, geschopt en geschoten, maar de maand erna verliet Usyk toch het front om te trainen voor een zeer lucratieve rematch tegen Anthony Joshua. Meerdere prominente Oekraïners hadden hem verteld dat hij van meer belang zou zijn als sporter op wie zijn landgenoten trots konden zijn terwijl hun dorpen en steden door gehersenspoelde Russische barbaren werden verwoest. Een van hen was Usyks idool Vladimir Klytsjko, de ex-wereldkampioen boksen die na zijn sportloopbaan burgemeester van Kyiv werd. Soms kreeg Usyk kritiek op zijn beslissing en daarom nam hij een videoboodschap op waarin hij uitlegde: ‘In de ring kan ik mijn land meer en beter helpen dan met een machinegeweer door Kyiv te rennen voor de TDF.’

Kozakken-kostuum

De revanchewedstrijd tegen Joshua vond in augustus 2022 plaats voor 12.000 toeschouwers in het King Abdullah Sports City-stadion in het Saoedische Jeddah. Tijdens een van de eerste persconferenties droeg Usyk een rood pak met een donkergroen shirt en een zwart met goud geblokte das en een mosterdkleurige overjas. Online werd hij vergeleken met Batman-schurk The Joker, maar volgens een Oekraïne-kenner was het in werkelijkheid een ‘moderne interpretatie van het nationale Kozakken-kostuum’ en Usyk droeg later in de week nog een donkerbruine lange wijde mantel met daaronder een wit hemd met een geborduurde rand, eveneens een verwijzing naar de kledingstijl van de Kozakken. 

Na afloop van de laatste persconferentie voor het gevecht begon Usyk ineens te zingen en alle Oekraïners wisten meteen dat dit zijn versie was van het traditionele lied Oy U Luzi Chervona Kalyna, volgens de Oekraïense nieuwswebsite Rubryka.com ‘een van de symbolen van Oekraïnes verzet tegen de Russische militaire agressie’. 

Gewonde soldaten werden naar Usyks gevechten in Jeddah, Wroclaw, Riyad en Londen gevlogen om hem vanaf de eerste rij te zien gloriëren

Usyk verbaasde en verbijsterde op dat moment nog meer door zijn kapsel. Zijn hoofd was kaal geschoren, maar er groeide nog wel een lange lok zwart haar uit zijn schedel. Die haarstijl bleek in het Oekraïens oseledets te heten en ook dit was een verwijzing naar die glorieuze strijders uit het Oekraïense verleden: de Kozakken. Russen noemen zo’n haarstijl khokhol en ze gebruiken het ook als scheldwoord voor Oekraïners. In een interview benadrukte Usyk dat ‘mijn Kozakken-oseledets-kapsel en het dansen van de Hopak in de ring eerbetonen aan onze geschiedenis en cultuur’ zijn. Poetin zou dit soort dingen nooit kunnen uitwissen, de Oekraïense cultuur was daar veel te krachtig voor en de Oekraïense wil tot onafhankelijkheid veel te groot. 

Usyk bevestigde zijn status als superster door Joshua opnieuw met overmacht te verslaan, na afloop deed hij er alles aan de soldaten op het slagveld te eren en ook de wedstrijden erna gebruikte ‘Mr. Usyk zijn optredens in de ring om aandacht te vestigen op het gevecht van Oekraïne op het slagveld’, kwam in 2024 in The New York Times te staan. 

Usyk bokste dat jaar zijn volgende klassiek geworden titelgevecht. Zijn tegenstander in mei 2024 was de grootste en zwaarste bokslegende uit het moderne tijdperk: Tyson Fury, met zijn 2,06 meter 15 centimeter langer dan Usyk en veel zwaarder. De wedstrijd vond plaats in de Kingdom Arena in het Saoedische Riyad. Miljoenen Oekraïners bleven tot vroeg in de ochtend op om de wedstrijd te bekijken of te beluisteren in schuilkelders, terwijl de Russen bommen en granaten op Oekraïne gooiden en in vele steden en dorpen vlogen drones. Usyk won op punten en hij werd de ‘undisputed wereldkampioen’ in het zwaargewicht. Zijn zege was volgens een verslaggever van The New York Times ‘een zeldzame flard goed nieuws voor een zwaar bestookte natie, die moeite heeft de Russische opmars te stuiten, met name in het noordoosten, waar Moskou een nieuw front heeft geopend’.

President Volodymyr Zelensky plaatste rond drie uur in de ochtend een foto van Usyk die Fury hard in zijn gezicht raakt en schreef op Telegram: ‘Oekraïners slaan hard! En aan het einde zullen al onze tegenstanders overwonnen zijn.’ Ook de meeste andere Oekraïners haalden moraal uit Usyks prestatie en Kyiv-burgemeester Vitali Klytsjko beschreef zijn overwinning op alweer een onoverwinnelijk geachte tegenstander als een bewijs dat Oekraïne een op papier sterkere opponent toch nog kan verslaan.  

Financiële steun

Twee jaar later lijkt Klytsjko gelijk te krijgen. Op het slagveld lijkt Oekraïne de strijd met Rusland door een intelligente strategie aan te kunnen en ook Usyk bewijst dat hij op 39-jarige leeftijd nog steeds even sterk, lenig, moedig en patriottisch als een Kozak is. Talloze vrienden zijn gesneuveld en hij noemde boksen al eens ‘kinderspel’ in vergelijking met wat er dagelijks in Oekraïne gebeurt, maar hij blijft zijn landgenoten financieel en moreel steunen door zijn sportieve kwaliteiten. Zijn stichting de Usyk Foundation is volgens de website ‘een kracht voor het goede dat vecht voor het leven, de waardigheid en de toekomst van Oekraïne’. 

De opgehaalde miljoenen worden onder meer gebruikt om door de oorlog verdreven families een nieuw onderkomen te bieden en het Oekraïense leger kreeg al meer dan anderhalf miljoen euro van Usyk. Andere miljoenen worden gebruikt om ‘slimme bunkers’ te bouwen in Oekraïense universiteiten en Usyk kocht onder meer 23 ambulances voor noodziekenhuizen aan het front, meer dan negentig voertuigen voor het leger en gewonde soldaten werden naar Usyks gevechten in Jeddah, Wroclaw, Riyad en Londen gevlogen om hem vanaf de eerste rij te zien gloriëren. 

In Egypte zullen er ongetwijfeld ook weer oorlogsveteranen in het publiek zitten en het kan bijna niet anders of zij zullen hun favoriet zien winnen. Usyk heeft een record van 24 overwinningen en geen enkele nederlaag of draw, na zijn masterclass van vorig jaar tegen Daniel Dubois in een vol Wembley noemden zelfs de meest kritische Britse boksjournalisten hem een ‘genie’ en een ‘magician’. Geen kenner denkt dat Verhoeven een kans tegen hem maakt. De kickbokslegende vocht maar één officiële bokswedstrijd, in 2014 tegen de Hongaar János Finfera en alleen hij zegt of liegt een kans tegen Usyk te hebben. Verhoeven vecht en beweegt ‘anders dan traditionele boksers’, waarschuwde hij op de persconferentie en zijn ‘onorthodoxe bokstechniek’ kan de Oekraïense meester volgens hem weleens verrassen. 

Echte boks-fans moesten lachen om die woorden en ze nemen het Usyk enigszins kwalijk dat hij tegen een kickbokser gaat vechten, hoe talentvol en succesvol Verhoeven ook is. Usyk ergert zich aan die kritiek en hij omschreef Verhoeven ‘als een gevaarlijke man voor wie ik mijzelf honderd procent ga voorbereiden’. Om er wat narrig aan toe te voegen: ‘Luister goed: Normaal vertelt iedereen me wat ik moet doen. Altijd zeg ik: oké, oké. Nu doe ik wat ik wil.’ 

Wat Usyk niet noemde: zijn gage van 100 miljoen dollar en dat had hij best mogen doen, want daarmee kan hij duizenden gewonde Oekraïners redden, drones en ambulances voor het leger kopen. Ook wil hij musea herbouwen die door de Russen zijn verwoest. Boksen geeft hem de mogelijkheid dit te doen en hij wil zijn status als mondiale superster nog lang gebruiken om, zoals hij zei in The Guardian, ‘de wereld gefocust en gedisciplineerd de waarheid over de oorlog te vertellen’.