Danny Ghosen: 'Dat hele WK kan de kartels niks schelen'

‘’s Avonds vrij weinig, want er is echt niemand op straat. Dat vond ik ook zo gek toen ik daar aankwam. Ik dacht: Guadalajara, miljoenenstad, waar is iedereen? Nou, binnen dus en het is ook niet moeilijk te raden waarom. De angst zit er nog steeds goed in bij de bevolking.’

‘Voor het kartel dat nog steeds elke dag zo’n vier à vijf mensen ontvoert, maar ook voor de Mexicaanse overheid die daar niks aan doet en zo corrupt is als de pest. Tegelijkertijd zijn de politie en het leger massaal aanwezig op straat om een gevoel van veiligheid te creëren, zeker als straks het WK begint, maar dat is slechts schijn. Overal waar je kijkt, hangen nu nog de muren en de paaltjes langs de weg vol met posters van mensen die zijn vermist, maar die zullen tijdens het WK allemaal worden verwijderd. Sterker nog, als je er nu nog eentje opplakt, word je zonder pardon gearresteerd. Niemand vertrouwt de overheid nog, wat ook niet zo gek is als je bedenkt dat er in de afgelopen twintig jaar zo’n 133.500 Mexicanen onder het oog van de overheid zijn verdwenen en waar niemand naar omkijkt. Weg is weg, denken ze.’

‘Met dat ene verschil dat Argentinië destijds een dictator had, Jorge Videla, die direct verantwoordelijk was voor al die vermisten. In Mexico, dat een democratisch gekozen regering heeft, is het veel complexer. De kartels laten mensen verdwijnen, lopen met hun eigen leger door de straten, terroriseren burgers, steken bussen, auto’s en winkels in de fik en schieten iedereen dood die hen niet goed gezind is. En ondertussen staat de politie erbij en kijkt ernaar. De overheid kan hier geen vuist tegen maken en laat haar eigen bevolking aan haar lot over. Wat je dus krijgt, is dat mensen dan maar zelf op zoek gaan naar hun vermiste geliefden en clubjes oprichten die op zoek gaan naar mogelijke menselijke resten als ze een tip krijgen.’

‘Het was echt verschrikkelijk. We gingen hardcore kartelwijken in, zonder politie-escorte. Die mensen riskeerden veel om daarnaartoe te gaan, maar dat hadden ze er wel voor over. De overheid doet vrij weinig voor ze, dus dan maar zelf doen, met alle gevaren van dien. Ik vond het echt zielig om te zien hoe een paar oude vrouwen met een schepje in de brandende zon stonden te graven en te bidden, in de hoop dat ze hun vermiste dierbaren zouden vinden.’ 

‘Vaak wel ja, maar de hoop hield hen op de been, dat had ook wel iets ontroerends. Ze zeiden: “Al is het niet mijn eigen kind, misschien dan wel van iemand anders die dan wat rust heeft.” Dat snijdt echt door je hart. Het is ook niet iets waar de politie graag over praat. Ze wilden sowieso niet met mij praten.’

‘Een paar weken eerder hadden ze The New York Times op bezoek die ook nogal kritisch was op het politiebeleid, dus ik denk dat de politiechef de pers even buiten de deur wilde houden. Toevallig had ik dezelfde Mexicaanse cameraman bij me die ook mee was met The New York Times, dus hij vertelde me meteen hoe de vork in de steel zat. Dat de politie liever pronkt met haar cybertruck, haar allernieuwste anti-drone-gun en alle andere gadgets die ontzettend veel geld hebben gekost dan dat ze vragen beantwoordt over al die vermiste Mexicanen die onder het tapijt zijn geschoven.’ 

‘Dat weet ik nog steeds niet. Het was in ieder geval bij een checkpoint in de staat Michoacán, naast Jalisco, waar het geweld ook oplaaide toen El Mencho werd gedood. Het enige wat die mannen zeiden, was dat zij hun eigen gemeenschap beschermden, maar dan weet je nog niet of ze bij het kartel horen en vechten tegen een ander kartel of dat het soldaten zijn. Waar ik was, vond die dag een begrafenis van een milieuactivist uit het dorp plaats die een paar dagen eerder werd vermoord en daarna in zijn auto gegooid die vervolgens in de fik werd gestoken. Online staan genoeg filmpjes van wat de kartels met hun tegenstanders doen: mensen ophangen aan bruggen, afgesneden hoofden voor iemands deur leggen, echt heel bruut.’

‘Ik heb één keer mijn zegeningen geteld, en dat was toen we het graf van El Mencho bezochten. Via via kwamen we erachter waar het was. Ik had nog nooit zoveel kransen en bloemen gezien, de ene nog potsierlijker dan de andere. Het was lachwekkend en indrukwekkend tegelijk, omdat je toch beseft: hier ligt een van de grootste drugsbazen die Mexico ooit heeft gekend. Maar al snel werd het ook intimiderend toen iemand foto’s van ons maakte en er op een motor vandoor ging. Dat was het moment voor mijn cameraman om te zeggen: oké, let’s go. Toen we die gigantische begraafplaats afreden, stond die motor ons op te wachten en heeft ons daarna zeker nog een halfuur gevolgd. Toen klopte mijn hart wel iets sneller, omdat je niet weet of je in een hinderlaag loopt of zo. Ik kon ook de paniek in de stem van onze chauffeur horen.’ 

‘We wisten jaren geleden toch al dat dat niet heel verstandig was? Iedereen weet dat Mexico hartstikke onrustig is en dat de kartels het daar op veel plekken voor het zeggen hebben, en tóch is het WK mede aan hen toegewezen.’

‘Dat vind ik lastig. Ik verwacht niet dat de kartels dat WK-feestje om zeep zullen helpen, want daar hebben ze geen enkel belang bij. Het is eerder andersom, denk ik. Die gasten zijn toch ook zakenmensen, dus hoe meer coke ze kunnen verkopen, in dit geval aan voetbalsupporters, hoe beter. Kartels denken alleen maar aan geld. En die weten ook: als tijdens het WK de pleuris uitbreekt, kijkt de hele wereld mee en zakt hun hele handel in. Ik denk dus niet dat dat gaat gebeuren, maar aan de andere kant: je weet het niet. Het Jaliscokartel is goed georganiseerd, maar ook heel grillig. We zouden ze eigenlijk spreken, we hebben ook een paar dagen op ze gewacht, maar elke keer ging onze afspraak niet door.’

‘Hun excuus was dat het te onrustig zou zijn en dat zij onze veiligheid niet konden garanderen. “We don’t give a fuck about football,” hadden ze daarvoor al gezegd. Dat hele WK kan ze niks schelen. Waar die gasten vooral mee zitten, is het gevoel dat de overheid hun kartel tegenwerkt en andere kartels helpt om hen te bestrijden. Daar zijn ze veel meer mee bezig dan met voetbal. Voor hen is het gewoon overleven. Onlangs is er weer een grote vis opgepakt, ‘The Gardener’ (de tuinman) zoals ze hem noemen. De kans is groot dat er nu een interne strijd tussen de verschillende fracties binnen het kartel losbarst. Het Jaliscokartel is namelijk anders ingericht dan andere. Het is een soort franchise die harder groeit dan welk kartel dan ook. Daarom is hun invloed ook zo groot, tot op het hoogste niveau.’

‘Geen idee, maar dat de kartels, en zeker het Jaliscokartel, mensen binnen de Mexicaanse overheid hebben, daar is elke Mexicaan wel van overtuigd. Corruptie is in Mexico echt een van de grootste problemen.’

‘Trump is makkelijk te verleiden. Koop een paar cryptomunten bij hem en je krijgt misschien iets voor elkaar. Bij Infantino precies hetzelfde. Wil de FIFA zijn kantoor trouwens niet naar Qatar verhuizen? Het zou me niet verbazen.’

‘De FIFA zegt dat voetbal voor iedereen is: bullshit. Er wordt niks voor die arme mensen gedaan daar. In Mexico in ieder geval niet. Speelsteden worden opgeschoond en heel veel arme mensen worden de stad uitgejaagd. Wij gingen mee met een groep die daklozen en verslaafden helpt. Leden van die groep zeiden ook: “Er zijn al zoveel mensen verplaatst dat we gewoon niet weten waar ze zijn.” Het boeit de overheid niet, en de FIFA nog minder.’

‘Heel simpel: omdat iedereen dat al doet. Ik ben veel meer geïnteresseerd in een land waar veel minder de focus op ligt en waar de situatie misschien nog veel schrijnender is dan ergens anders.’

n‘Weet je wat de grap is? Als ik in zulke landen kom, kan ik inderdaad zelf contact maken met de mensen, maar ze vinden mij ook altijd heel direct. Daaraan merk je dat ik toch al het grootste deel van mijn leven in Nederland woon. In Mexico ging dat toch een stuk lastiger. Daar had ik altijd een tolk of fixer nodig om met iemand te praten. Da’s best tegen mijn natuur in'.

‘Zeker niet. Ik heb empathie voor iedereen, niet alleen voor mijn eigen soort. Die Mexicaanse vrouw met dat schepje die wij volgden, mist al zes jaar haar zus, een politieagente die is ontvoerd. Haar broer en neef zijn ook spoorloos, terwijl een ander neefje is vermoord. Dan denk je wel: hoeveel pijn en ellende kan een gezin verdragen? Ik vroeg haar op een gegeven moment: “Als je nou mag kiezen, wel gewoon het lichaam van je zus vinden en dan op een bepaalde manier rust krijgen, of gewoon al die tijd blijven zoeken en niet weten waar ze is?” Tot mijn verbazing zei ze: “Nou, ik wil geen lichaam van mijn zus vinden, ik wil háár vinden, dus ik blijf net zo lang zoeken.” Holy shit. Dat doe je dus twee dagen per week. Twee keer per week geef je gewoon een hele dag op om na een tip ergens in de hitte te gaan graven. Met alle gevaren van dien. Heel erg knap dat ze dat kunnen.’

‘Omdat we blijkbaar niet zoveel met Mexico hebben. We hebben economisch, NAVO-technisch en ook qua veiligheid veel meer met Amerika te maken. We vinden het misschien wel rot waar de gemiddelde Mexicaan mee moet dealen, maar dat is echt een ver-van-mijn-bedshow. Komt nog eens bij dat Oranje in principe niet in Mexico voetbalt, hooguit later in het toernooi, dus daar kijken we helemaal niet naar.’

‘In Qatar werd er in stadions gespeeld, in hotels geslapen, op wegen gereden en op het vliegveld geland waar tijdens de bouw honderd procent zeker doden zijn gevallen onder de arbeidsmigranten die daar onder slechte omstandigheden werkten. Dat weten we allemaal, ook al wilde iemand als Ronald de Boer, ambassadeur van dat WK, ons anders doen geloven. De emir had natuurlijk ontzettend veel geld gestoken in ex-spelers zoals hij om dat hele WK te greenwashen. Dat doet Mexico niet, denk ik.’

‘O, maar dat vind ik van een Mexicaan ook heel normaal. Als de hele wereld naar je kijkt, ga je niet zeggen dat je huis een teringzooi is. Zoals ik de Qatari dat ook niet verwijt, omdat zij de situatie in hun land waarschijnlijk anders beleefden dan wij. Wat ik veel kwalijker vind, is dat westerlingen als Ronald de Boer, David Beckham en Ruud Gullit, die als analist van Al Jazeera Sports jarenlang in Qatar heeft gewerkt, hun moreel kompas verliezen en in ruil voor veel geld ons elke keer weer iets anders willen doen geloven. Maar goed, Gullit werkte in het verleden ook in Tsjetsjenië, bij het Terek Grozny van brute mensenrechtenschender Ramzan Kadyrov.’

‘Omdat ik er niet tegen kan dat zulke mensen recht praten wat krom is. Ik ben toentertijd in Nepal geweest waar veel arbeidsmigranten vandaan kwamen die in Qatar al die stadions bouwden. Op het vliegveld van Kathmandu kwam de ene kist na de andere terug. Zonder uitzondering stond er ‘heart failure’ op die doodscertificaten, wat natuurlijk een grove leugen is. Hun nabestaanden, vrienden en dorpsgenoten moeten het er maar mee doen. Hele dorpen hadden geld ingezameld om iemand naar Qatar te kunnen sturen, die op zijn beurt weer geld kon verdienen voor de mensen thuis, en dan komt hij terug in een kist met een leugen erop. En dan al die oud-voetballers maar roepen: mooi land, hè. Echt treurig.’

‘Eigenlijk niet. Ik was destijds verbaasd dat hij überhaupt ja zei. Maar wie a zegt, moet ook b zeggen.’

‘Dat weet ik niet, want ik heb hem daar nooit meer over gesproken. Misschien stond er wel in zijn contract dat je niks negatiefs over Qatar mocht zeggen, omdat je anders het land wordt uitgegooid. Net als al die influencers die laatst vast zaten in Qatar en Dubai toen de raketten daar overvlogen.’

‘Terwijl ik gewoon een sportperskaart had en wel degelijk was geaccrediteerd als sportjournalist! Maar ze wisten natuurlijk waar ik het over wilde hebben en daar hadden ze geen zin in. Louis van Gaal, die toen bondscoach was, moest ook van mij af zien te komen, totdat hij dacht: ik geef hem gewoon een paar minuten zendtijd en dan is ie ook weer opgerot.’

‘Uiteindelijk wel. Ik had hem al eens aangesproken bij een training, maar toen zei hij dat ik me maar bij Bas Ticheler moest melden, de toenmalige perschef van Oranje. “O, u mag zelf niks zeggen van Bas?” zei ik toen enigszins provocerend, maar hij hield zich in. Hij vond het ergens ook wel begrijpelijk dat ik hem vragen over Qatar wilde stellen. Ik bedoel: het waren ook geen onterechte vragen. Ik vroeg hem niet naar welk ondergoed hij droeg of welk standje hij het lekkerst vond. Dit waren gewoon relevante vragen aan de bondscoach van het Nederlands elftal.

Dumfries kreeg een paar weken geleden ook de vraag of hij handen gaat schudden met Trump als Nederland het WK wint. Toen zei hij: “Ja hoor, geen enkel probleem.” Dan denk ik: heel jammer dat geen enkele journalist vraagt waarom hij een paar jaar geleden dan wel heel stoer op de Dam stond tijdens een Black Lives Matter-demonstratie, terwijl we allemaal weten dat Trump onderwijs over racisme en de slavernijgeschiedenis ‘giftige propaganda’ en ‘ideologische vergiftiging’ noemt. Met federale maatregelen probeert hij af te dwingen dat scholen en universiteiten dit soort theorieën over rassenongelijkheid niet langer kunnen onderwijzen.’

‘Misschien onwetend, laten we het daarop houden.’

‘Het zijn voetballers, geen politici, maar ik vind wel dat je moet weten waar je het over hebt. Anders moet je ook geen foto’s van jezelf op de Dam posten. Dat zegt ook iets over je karakter, vind ik. Voetballers van nu maken zich alleen maar zorgen over hoe ze zich kleden, welke oordopjes ze dragen en wat voor goud ze gaan kopen. Als je naar filmpjes van het Franse voetbalelftal kijkt, is het net alsof ze op de Paris Fashion Week staan. En de Nederlandse voetballers proberen dat allemaal te kopiëren. Sommigen hebben gewoon hun eigen fuckin’ fotograaf mee die hen fotografeert als ze aan het trainen zijn. Dáár hebben we het over. Als voetballer heb je zóveel macht dat je je echt wel mag uitspreken over andere zaken dan je eigen garderobe.’