Bart Nijman: 'Wat win je nou werkelijk als auteur die zichzelf ‘efficiënt’ vindt dankzij AI?'

AI overwoekert het medialandschap in hoog tempo. Is iets nog onafhankelijk auteurschap als je ChatGPT en Claude met enkele prompts door wat bronnen laat bladeren, en daar een artikel of column op baseert?

AI laat een uitkomst zien maar de auteur kan de weg daarheen niet uitleggen omdat het onderliggende denkwerk (en vaak ook een deel van het schrijfwerk) is uitbesteed aan een kunstmatige typemachine die lineair ‘denkt’. Zo krijg je mensen die hun naam onder voldongen conclusies plaatsen, zonder dat ze de onderliggende argumenten eigenstandig kunnen reproduceren.

Hoe werkt de beloningsstructuur van deze werkwijze? Veel (sociale) media sturen op sentimentele clicks uit sterke emoties, zoals verontwaardiging, dus misschien is de vluchtige dopamine van likes, en shares, waar we vóór AI al zo lang op geconditioneerd waren, voldoende beloning voor kunstmatig werk?

Lale Gül is bijna schaamteloos over haar gebruik van ChatGPT voor columns maar ook sociale media (zeker X) lopen over van lieden die slimmer willen lijken door hun 'denkwerk' met één prompt aan AI uit te besteden en het resultaat als hun eigen inzicht te publiceren.

Maar wat win je nou werkelijk als auteur die zichzelf ‘efficiënt’ vindt dankzij AI? Volgens mij is je enige oogst verlies. Een verlies van waardigheid, vaardigheid, van denkvermogen en – uiteindelijk – een verlies van andermans vertrouwen. 

Je misleidt immers je lezers (of opdrachtgevers) en het bedreigt de authenticiteit van een ambacht in het toch al zo broze medialandschap.

Het toenemende AI-gebruik doet denken aan Tesla-rijders met FSD. De autopiloot-software werd onlangs legaal in Nederland en ik tweette (zonder kritiek op de techniek) dat ik liever zelf stuur, omdat ik autorijden als ontspanning én een ambacht beschouw (net als een column of lange essays schrijven trouwens). 

Toch kreeg ik de Tesla-crowd over me heen, die allemaal ontzettend trots zijn op hun zelfrijdende speeltje. Het is de toekomst! Het maakt rijden veiliger! En: je had de stroomtrein destijds zeker ook eng gevonden?

De reacties lijken op wat AI-auteurs ook doen: de suggestie wekken dat het afsnijden van bochten, het verzuimen iets zelf te doen en het ontvaardigen van kennis of ervaring op zichzelf een vorm van vooruitgang zou zijn. Een verworvenheid. Een hack, die je 'slimmer' maakt omdat je sneller kunt werken, met gereedschappen die je gewiekst naar je hand kunt zetten. Je bent eigenlijk gek als je het niet doet!

We beginnen net te beseffen hoe algoritmes onze breinen frituren, in bubbels vangen en ons reduceren tot primaire emoties. Gaan we dat doodleuk doortrekken door ook ons denken uit te besteden aan ChatGPT en Grok? 

Kennis en vaardigheid opbouwen kost tijd, moeite, toewijding. Het duldt geen afsnijden van bochten. Vertrouwen is een schaars goed dat je maar één keer kunt verspillen. AI bedreigt beide.