James Worthy: 'Met haar enorme bevlogenheid kon Lieke Marsman vleugels uit andermans schouders laten groeien'

Afgelopen week was ik genomineerd voor een literaire prijs. In een zaaltje dat naar kaas en tankstationbloemen rook, stonden allemaal klapstoeltjes op een rij. Ik had op advies van mijn vrouw toch maar een net overhemd aangetrokken. 

Iedereen vroeg of ik zenuwachtig was, maar ik voelde geen spanning door iets wat een dag eerder had plaatsgevonden. Collega-schrijver Lieke Marsman was overleden. Ik had dus geen enkele reden om zenuwachtig te zijn, want wat is een literaire prijs waard in een week van literaire rouw? 

Ik ga hier niet beweren dat ik een vriend van Marsman was, maar ik kwam haar geregeld tegen in bibliotheken of op scholen. Ik vond het fijn om in dezelfde ruimte als haar te zijn. Veel schrijvers zijn dol op zichzelf, een enkeling is dol op het schrijven. Die cijfert zichzelf weg voor de letteren. Op zulke middagen of avonden was Marsman, net als haar werk, toegankelijk voor iedereen. Bijna alle jonge dichters die ik ken, zijn gaan dichten door Marsman. Met haar enorme bevlogenheid kon ze vleugels uit andermans schouders laten groeien. Ik zag dat altijd als we toevallig op dezelfde school waren geboekt om kinderen warm te maken voor taal. Dan keek ik naar hoe ze van de pagina’s van haar boeken pakpapier maakte en de complete zaal inpakte. Als je na haar geboekt stond, wist je dat je een moeilijke middag zou gaan krijgen. Dan wist je hoe ongelofelijk hoog de lat lag. De lat lag bijkans in de buurt van Mars, man. 

Na mijn introductie kon ik de leerlingen horen zuchten. En ik begreep ze. Eigenlijk wilde ik ook zuchten. Ook ik had liever de hele dag naar Lieke geluisterd. 

Uiteindelijk won ik die literaire prijs niet en was ik opgelucht. Ik wilde niet winnen in een week van verlies. 

Het mooiste aan Marsman vond ik dat ze de woorden vond die je nodig had. Als een soort reddingshond rende ze door de sneeuw en probeerde de onderkoelde mens op te warmen met taal.

Mijn favoriete werk van haar is De volgende scan duurt vijf minuten. Soms bezoek ik de website van Bol om naar de enige klantenrecensie van dat boekje te kijken. ‘Matig boekje. Kleiner dan verwacht. Iets wat onsamenhangend.’ Iets wat onsamenhangend. Het is bijna kunst. De laatste keer dat ik Marsman tegenkwam, spraken we over die recensie en dat ze erover had getwijfeld om haar nieuwe boek Iets wat onsamenhangend te noemen. 

Misschien is dat ook waarom het mijn favoriete boek van haar is. Goede dichters maken beelden zoals apparaten in ziekenhuizen beelden maken. Een scan kijkt door huid en haar heen, voorbij wat zichtbaar is aan de oppervlakte. Zo keek Marsman door de buitenkant van het bestaan. Haar woorden legden bloot wat normaal verborgen blijft. Als je haar las, zag je niet alleen haar gedachten, maar ook je eigen binnenkant.