Frits Barend (79): ‘Ik hád een leuk leven, ja...'

‘Ja, en dat vind ik nog steeds.’

‘Bij VN waren de eerste jaren ook fantastisch, tot daar de ‘Joodse kwestie’ losbarstte. Twee collega’s en ik kregen uitgerekend op die redactie met antisemitisme te maken. Dat werd oorlog. Henk was solidair en samen hebben we ontslag genomen. Toen Derk mij benaderde, dacht ik ook eerst: huh, Nieuwe Revu? Maar hij zei: “Ik wil er hét weekblad van Nederland van maken en daar heb ik jullie bij nodig. Dan heb ik gezag, dat heb ik nu niet.” Terwijl er toen toch ook al fantastische journalisten bij Revu rondliepen.’

‘Daar was ik echt van in shock. Nog steeds eigenlijk. Ik denk dat we elkaar zo’n beetje om de dag belden.’

‘Ja, maar met Derk had ik meteen een klik. Hij werd een van mijn beste vrienden en we belden ook over persoonlijke dingen. Ik heb hem ook geholpen toen hij in 2022 uit Moskou weg moest, ik werd voorzitter van de Stichting The Moscow Times. Hij heeft vervolgens hier The Moscow Times weer opgezet, de financiering geregeld, voortreffelijke mensen om zich heen verzameld. En toen, 7 oktober, kort na de aanval op Israël, was Derk er om op zijn beurt mij te ondersteunen. Hij was zeer gesteld op Israël. We hebben nog samen een fietstocht door Israël gemaakt, de bekende Alyn Ride. Hij was ongeveer de enige niet-Joodse deelnemer en iedereen vroeg: “Waarom doe je mee?” Zes dagen zijn we toen door Israël, door de Negev-woestijn gefietst. Een prachtige tocht. Dat heeft ie fantastisch gevonden.”

‘We hebben ontzettend veel medewerking gehad van alle instanties, de lokale en centrale overheid. En de directeur van DPG, Van Thillo, heeft ontzettend geholpen om ze onder te brengen. Maar ook bij De Telegraaf zeiden ze: “Wij staan klaar, als ie wil mag hij ook bij ons.” Er was geen concurrentiestrijd op dat gebied. Iedereen begreep: dit gaat over vrijheid van meningsuiting. Heel mooi. En langzaam maar zeker zijn die journalisten hiernaartoe gekomen. Dat zijn ook allemaal verhalen: de een met vrouw, de ander zonder vrouw of man. Wat doe je met je kinderen? En dan moet je via Turkije, later ook via Polen, want je kunt niet direct vliegen. Nee, sinds die tijd is de wereld er niet leuker op geworden.’

‘Ellen zit aan het roer, hij daalt het trappetje af naar beneden, de kajuit in. Op dat moment varen ze op een rots en maakt die boot een klap, waardoor hij vol met zijn nek op die trap valt.’

Sauer (72) – uitgever, journalist, Ruslandkenner en jarenlang een van de opvallendste mediapersoonlijkheden van het land – liep door de val een volledige dwarslaesie op. Zijn vrouw schakelde hulp in en na een nacht op het eiland Corfu werd hij naar de intensive care in Athene gebracht. Pas drie weken later durfde men het aan om hem naar de IC in Amsterdam te transporteren, waar de uitzichtloosheid van zijn situatie algauw werd vastgesteld. Hij kon amper praten, niet zelfstandig ademen en revalidatie was daardoor ook geen optie meer. Op een gegeven moment, in juli van vorig jaar, gaf hij aan zo niet verder te willen.

‘Ik heb nog afscheid van hem genomen in het AMC. Verschrikkelijk aangrijpend. Ik zei: “Wil je echt niet nog, Derk?” “Nee, echt niet.” Maar hij is wel mooi gestorven, overgebracht naar hun huis in Zeeland, de hele familie erbij, bed in de tuin. Ik kan er nog om janken. En dat hij zo groot was, wist ik ook niet. Hij werd zelfs herdacht in The New York Times. Dat zal ik niet halen.’

‘Ja, tot die dag was ik ontzettend opgewekt en vrolijk, stond ik blij in het leven. Het was echt een shock voor mij. Ik ben van na de oorlog, ik heb wel antisemitisme meegemaakt, maar er nooit last van gehad. Ik hád een geweldig leven, ja.’

‘Na 7 oktober zijn er zoveel rare dingen gebeurd, dat ik dacht: ik ga een dagboek bijhouden. De musical die niet doorgaat, de rellen rond Ajax-Maccabi Tel Aviv, die toestand bij het IDFA…’

Tijdens de openingsavond van het IDFA in Carré zat hij toevallig naast een pro-Palestijnse demonstrant die pamfletten door de lucht gooide. Barend vond daar wat van, maar zou hem naar verluidt ook hebben aangevallen. Zelf ontkent hij dat: de man probeerde over hem heen te klimmen toen hij de zaal verliet. Het incident werd breed uitgemeten in de media. De festivaldirectie liet er zelfs een officieel onderzoek naar instellen. 

Barend: ‘Zij hebben er een heel drama van gemaakt. Op later verschenen beelden is te zien dat die man loog dat ik hem had aangevallen. Derk was ook woedend. Hij was al weg bij IDFA, anders was het nooit gebeurd. Ze zijn zo voor vrijheid van meningsuiting, maar je mening wordt niet op prijs gesteld als je het niet met de dames en heren eens bent. Bij een gluiperd als die directeur, hoe heet ie ook alweer, Cees van ’t Hullenaar, had ik niet kunnen onderduiken. Dat weet ik in elk geval zeker.’ 

‘Ik zag om me heen dat veel Joden bang werden. Dat er op die dag 1200 mensen zijn gedood, telde op een gegeven moment niet meer. Een dag later leek het wel alsof Israël die oorlog begonnen was.’

‘In veel kringen was Israël al niet zo populair. Ik was in 2005 in Israël als chef de mission van de Nederlandse afvaardiging naar de Maccabi Games, de Joodse Olympische Spelen. En toen vond ook die eenzijdige terugtrekking ut Gaza plaats, onder de rechtse premier Sharon. Ik zie het nog voor me: er woonden meer dan 7000 settlers in Gaza en die hebben ze een voor een gedeporteerd, als het ware. Ze hadden daar prachtige huizen, maar Sharon zei: “Gaza is vanaf nu alleen voor de Gazanen.” Daar stond ik ook achter. Wat is nou een beter vredesaanbod dan: het is nu van jullie, laten we proberen samen te leven? Ze waren nog niet weg of de eerste raketten kwamen binnen.’ 

‘Ik dacht: het is misschien wel het meest fantastische aanbod, maar misschien is het ook wel de grootste fout die ze gemaakt hebben. Zo was Hamas vrij om te doen en te laten wat ze zelf wilden in Gaza. De Duitsers hebben zich in ’45 overgegeven en toen kregen we hier vrede. Daarna hebben de Duitsers niet de neiging gehad om Nederland alsnog te vernietigen.

Ik weet het dus ook niet meer. Wat kon Israël nog meer doen dan zich eenzijdig terugtrekken?’ 

‘Verschrikkelijk, als ik al die aanvallen zie. Maar Hamas heeft maar één doel: vernietiging van de staat Israël. Israël heeft niet de vernietiging van Gaza als doel, maar wel van Hamas. En ja, daarin gaan ze heel ver. Maar het is geen genocide, als ze genocide zouden plegen was er allang geen Gazaan meer in leven. Mijn nichtje van 79 zit nu nog steeds drie keer per dag in de schuilkelder. En die leeft in het zuiden. Om maar te zwijgen over mensen in het noorden, die zitten de hele dag in de schuilkelder door aanvallen uit Iran, inclusief kleine kinderen.” Parafraserend: “Maar dat is helemaal niet erg, dat hebben ze over zichzelf afgeroepen. Terugslaan? Dat is schandelijk. Stel je voor: je komt thuis, je vrouw en kinderen zijn verkracht. Ze hebben je vrouw achterop de fiets meegenomen, naakt, en gaan haar verderop nog een keer verkrachten en daarvan vol trots video’s plaatsen. Maar dan moet jij zeggen: “Ach ja jongens, kan gebeuren, morgen weer een dag”.’

Zuchtend: ‘Ik vind het ook verschrikkelijk. Er is geen Israëli die erbij staat te juichen, hoor. Israël is niet de regering. En ook die settlers op de Westelijke Jordaanoever? Wat hebben die daar te zoeken? Waarom moeten ze daar zitten en wie moeten dat weer verdedigen? Al die Israëlische jongens en meisjes van 20, 21 jaar.’

‘Ja, en dat kan ik me wel voorstellen.’ Met een cynisch lachje: ‘Nee, het zijn leuke tijden. Ik was altijd ontzettend opgewekt, Marijke en ik hebben twee prachtige dochters, een prachtige schoondochter, leuke schoonzoon, prachtige kleinkinderen. En mijn kinderen zeiden ook laatst: “Papa, kom op.” Maar ik zie ook dat de tolerantie in ons land afneemt, voor homo’s bijvoorbeeld. Dat de homohaat weer toeneemt, dat is toch verschrikkelijk?’

‘Ik heb altijd geleerd van mijn moeder: denk niet in groepen, maar denk in mensen. En ik ken zoveel moslims die ons leven wel volledig accepteren. Ik ga regelmatig bij de familie Nouri op bezoek en daar is het een en al liefde. Papa en mama Nouri denken niet in haat en vijandschap. En Abdelhak was natuurlijk ook hét voorbeeld van verbinding.’

‘Een keer in de veertien dagen. Barbara heeft destijds een prachtige reportage gemaakt toen hij debuteerde in Ajax 1, daardoor was er al een band. En ik vroeg: “Vinden jullie het goed als ik bij hem langskom?” Dat is een soort traditie geworden. Papa Nouri wil ook dat ik met hem naar zijn geboortestreek in Marokko ga en dan wil hij samen met mij de Joodse wijk in Fez bezoeken. Hij zegt: “Dan gaan we naar de synagoge en naar de moskee.” En daarna wil hij ook met mij naar Israël.’

‘Het is inmiddels een gouden tijd voor de talkshows. Wij waren er dag en nacht mee bezig. En ik denk dat Eva Jinek er ook wel dag en nacht mee bezig is. Maar er zijn ook presentatoren voor wie dat niet geldt. Als ik iemand in een reclame op een raam zie klimmen en een dag later moet ie een kritisch interview doen, over een glazenwasser die de boel opgelicht heeft bijvoorbeeld: dat kan natuurlijk niet. Als je een talkshow hebt en je doet daarnaast commercials, ben je ongeloofwaardig.’

“Ik kijk daar nooit naar, dus dat weet ik niet.”

‘Nee, ik kijk daar gewoon nooit naar, dan hoef ik er ook geen mening over te hebben.’

‘Oh ik ga daar weleens over de tong, geloof ik. En Derksen schijnt alles over Israël te weten, al weet ie volgens mij maar net waar het ligt. Wat ik wel aardig vind op SBS, is Nieuws van de Dag om zes uur.”

‘Is dat rechts? Ik geloof niet in links en rechts, ik geloof in menselijkheid en onmenselijkheid. Nogmaals: ik denk niet in groepen, maar in mensen. Mijn ouders zijn in de Tweede Wereldoorlog verraden door een Nederlander en gered door een Duitser van de Grüne Polizei.’

“Ja. En ik ben nóg links, in die zin. Ik ben nog voor gelijkheid, voor een eerlijk inkomen voor iedereen. En ik vind nog steeds dat dit land een toevluchtsoord mag zijn voor mensen die verjaagd zijn uit andere landen. Maar je moet je wel aanpassen. Je komt hier naartoe omdat je hier wil wonen en omdat wij bepaalde waarden en normen hebben. Nou, dan moet je je daar ook naar gedragen. Vrouwen mogen hier in korte rokjes over straat lopen en we hebben godsdienstvrijheid – geen godsdienstdwang.” 

‘Tja, ik heb soms het gevoel dat ik, als ik nog wat ga trainen, wel als rechtsback mee zou kunnen doen. Daar word je niet vrolijk van.”

‘Dat was een heel rare zet, maar het is natuurlijk begonnen na het gedwongen vertrek van Overmars. Hij had het fantastisch gedaan, samen met Ten Hag. Maar ik ben me daar echt kapot van geschrokken.’

‘Ja, ik begrijp nog steeds niet hoe dat allemaal kon. Ik heb het daar ook met Derk over gehad: wat is dat toch dat mannen op de manier macht over vrouwen willen hebben? Het zou niet in ons opkomen, maar het schijnt vaker te gebeuren. Niet alleen in de voetballerij, maar ook bij hoofdredacties en bij meer bedrijven. En ik vond Marc Overmars altijd een leuke gozer, een leuke voetballer met een eigen mening. Hij deed het goed als sportief directeur.’

‘Ze zitten nu wel heel diep, ja. Daarom vind ik het ook klasse dat Jordi het aandurft.’

‘We waren heel goed met Johan, dat kun je wel zeggen, maar ik was echt niet zijn woordvoerder. Die had hij ook niet nodig.’

‘Ik was ervan overtuigd dat hij het niet zou doen. Z’n vader is er ook niet leuk vertrokken. Allerlei toestanden en zo. Maar opeens deed ie het wel. Hij is midden in het seizoen gekomen en je kunt hem eigenlijk pas beoordelen vanaf augustus. En je moet tegenwoordig ook geld hebben. Volgens mij hebben ze heel veel verloren. Maar ik heb Jordi altijd al gevolgd en ik geloof in hem. Ik heb hem ook in Israël meegemaakt, als coach van Maccabi Tel Aviv. Dat heeft hij geweldig gedaan.’

‘Het lijkt me niet onlogisch dat je dat denkt. Daar moet Jordi ontzettend voor oppassen. Dat zag je bij het Barcelona van Van Gaal, daar werd in de kleedkamer Nederlands gesproken. Dat is hem toen wel fataal geworden. Jordi moet oppassen dat ie er geen Spaanse enclave van maakt. De voertaal moet Nederlands blijven.’

‘Jazeker, met Henk gaat het nu weer goed.’

‘Henk heeft fysiek een heel zware periode gehad, maar daar is hij gelukkig overheen gekomen.

'Ja, want Henk haat publiciteit. Maar hij maakt het goed, we hebben net weer samen, dus met z’n vieren, gegeten. Ik zeg altijd dat we het enige duo zijn dat niet met ruzie uit elkaar is gegaan.’

‘Nee, nooit meer. Maar er is verder niks gebeurd.’

‘Ja, jammer wel. Jan is toen meteen naar Matthijs gegaan.’ Schamper: ‘Ik heb ook weleens ergens gelezen dat hij zijn televisiecarrière begon bij De Wereld Draait Door.’

‘Nee, voor mezelf niet en voor mijn kinderen en kleinkinderen ook niet. Ik maak me grote zorgen.’

‘Nee, ik begrijp Lenny, maar ik ga hier niet weg. Israël is nu ook geen pretje, en Amerika evenmin. Ik ben hier heel gelukkig geweest. Ik heb ook een fantastische jeugd gehad. We woonden in de Molenbeekstraat, Ernst Jansz was onze buurman. Ik had een leuke schooltijd ook. Veel gevoetbald, alles gedaan wat God verboden heeft. Ik ben als een straatvechter opgevoed door mijn ruim vier jaar oudere broer. Kwam je aan mij, dan kwam je aan hem. Dan had je twee blauwe ogen.’

Hij knikt. ‘Ik weet het even niet meer.’