Bart Nijman: 'Smartphonevrij opgroeien, dat zou ik iedereen toewensen, maar niet als overheidsdecreet'

Als het aan de Labour-regering ligt, krijgt Engeland vanaf 2027 een verbod op sociale media voor jongeren onder de zestien jaar. Geen TikTok, Insta, X of zelfs YouTube, waarbij die platforms verplicht gaan worden leeftijden te verifiëren. Ook de EU buigt zich over zo’n initiatief. Ik vind dat een bevoogdend, zelfs eng voornemen waarmee de overheid te ver achter de voordeur komt.

Tegelijk voel ik het dilemma: het is inmiddels breed wetenschappelijk aangetoond dat (de algoritmes achter) sociale media ongezonde cognitieve neveneffecten hebben, voor mentale problemen zorgen en (zeker bij kinderen) de ontwikkeling van sociale vaardigheden belemmert.

In Portugal is sinds dit schooljaar de smartphone verbannen van lagere scholen (6 tot 12 jaar) en ingeperkt voor het cohort tussen 12 en 15 jaar. De overheid besloot daartoe nadat een pilot uitwees dat scholieren gedisciplineerder en minder agressief werden, en dat pestgedrag met bijna 60 procent afnam. Sociaal onderling speelgedrag nam juist toe. 

Dat zijn geen bevindingen die je weg moet wuiven en dat deed Portugal dan ook niet. Maar wel enkel binnen de onderwijskaders, een domein dat sowieso qua zeggenschap – via staatsfinanciering – al grotendeels aan de overheid toebehoort. In Engeland geldt het verbod op sociale media straks achter de voordeur en dat is ook wat de Europese Unie deze maand bespreekt.

De beweging Smartphonevrij Opgroeien Nederland (‘We zijn niet anti-tech, we zijn pro-kindertijd’) wil dat de Europese overheid deze rol op zich neemt in wetgeving en schermt met cijfers waarin zich hiervoor in negentien gepeilde lidstaten een ruime meerderheid zou aftekenen (al weet ik niet welke mogelijk sturende vraagstelling onder die onderzoeken ligt – je kunt met ingenieus geformuleerde vragen ieder gewenst resultaat bereiken).

Smartphonevrij opgroeien, dat genoegen heb ik zelf nog gehad en ik zou het iedereen toewensen, maar niet als overheidsdecreet, of via een verbod.

Het ouderinitiatief wil zelfs dat Brussel een EU-voorbehoud schrapt waarmee ouders in onderling overleg hun kind vanaf 13 jaar toestemming mogen geven. Dat zou namelijk leiden tot ‘individuele onderhandelingen tussen ouders en kinderen’, las ik in een lobbybrief. In ouderwets Nederlands heet zo’n onderhandeling ‘opvoeding’ en die is in het private domein niet aan de overheid.

Los van privacybezwaren en technische haalbaarheid (hallo VPN): als de EU restrictieve zeggenschap neemt over waar kinderen géén toegang toe krijgen, nemen ze ook een restrictieve hand in waar ze wél toegang toe mogen hebben. Als volwassene constateer ik bijvoorbeeld regelmatig dat gebeurtenissen waarover niet via reguliere (media-)kanalen bericht wordt, wel via X naar buiten komen en alsnog de aandacht krijgen die ze verdienen. 

De overheid mag vrije informatievoorziening dus niet fnuiken. Op school, wellicht (in het belang van goed onderwijs en sociale ontwikkeling). In het privédomein? Nimmer. Een liberale samenleving accepteert de risico’s van individuele vrijheden.