Door: Redactie
Columns
3

Kunst is bittere noodzaak

Hero Brinkman vloog weer eens uit de bocht. Het voormalige PVV-Kamerlid liet zich in een interview schamper uit over...

Hero Brinkman vloog weer eens uit de bocht.

Het voormalige PVV-Kamerlid liet zich in een interview schamper uit over klassieke muziek en stelde voor dat we alle subsidies voor ingewikkelde kunst afschaffen. ‘Klassieke muziek is namelijk niet voor een breed publiek toegankelijk, dat is voor een kleine elite.’ En deze mensen hebben geld zat, volgens de intellectueel Brinkman, daarom kunnen we de kaartjes gerust vijftig euro duurder maken én alle overheidssteun opheffen.

Ik vraag me af of deze politicus echt zo simplistisch is. In zijn denkwereld kan kunst en cultuur alleen bestaan als de massa een kunstenaar omarmt. Dus volgens deze redenering moeten we een onbekende chansonnier laten creperen in kleine zaaltjes en nog meer geld geven aan commerciële types als Jan Smit, Frans Bauer en Marco Borsato. Zij maken immers muziek die voor iedere randdebiel toegankelijk is. Hun teksten zijn ook begrijpelijk voor mensen die hun basisschool niet hebben afgemaakt.

Vroeger werden schrijvers, schilders en cabaretiers in Nederland op handen gedragen.

De overheid deelde scheutig subsidies uit en er bestond zelfs een heuse kunstenaarsuitkering, ook wel de Wet Werk en Inkomen Kunstenaars (WWIK) genoemd. Deze uitkering bood kunstenaars de kans om binnen een decennium maximaal vier jaar een aanvulling op hun inkomen te krijgen, zodat zij zich volledig op het ontplooien van hun talent konden richten.

Dat waren andere tijden. Als een Kamerlid nu een wetsvoorstel zou indienen in het voordeel van kunstenaars, dan levert dat zonder twijfel hoongelach op.

De maatschappij is klaar met alles wat intellectuelen doen, wat in dit geval bijzonder is. Er heerst namelijk een enorme misvatting in het land: het volk denkt dat kunst en cultuur alleen voor rijke snobs wordt gemaakt, hoewel het overduidelijk is dat veel populistische politici juist boeken zouden moeten lezen, zodat ze wat minder onzin zouden uitkramen en meer historisch besef krijgen.

Goed, het is in tijden van economische malaise natuurlijk onverteerbaar dat een of andere vage toneelgroep duizenden euro’s subsidie krijgt en elk weekend voor een leeg theater speelt. Daar mag best kritisch naar worden gekeken. Maar tegelijkertijd zijn er orkesten die altijd de grote zaal van een schouwburg uitverkopen en desondanks verlies draaien. Als zij straks helemaal geen steun meer krijgen, moeten ze verdwijnen - ook al verheffen ze het volk, om het maar even elitair uit te drukken.

De onderbuik regeert in Nederland, niet de kale feiten. Als onze overheid voor ruim een miljard euro aan gevechtsvliegtuigen koopt, hoor je de kunsthaters niet brommen. Maar als een beginnend dichter een paar honderd euro van het Letterenfonds krijgt, pissen diezelfde kniesoren wekenlang de opiniepagina’s van de krant vol. Politici spotten deze trend en haken er gretig op in. En nu leven we dus in een maatschappij waarin mensen geloven dat kunst iets vies is, een hobby van de vermogende elite.

Er zijn maar weinig kunstenaars die rijk worden van hun werk. In deze moderne maatschappij, waar alles snel en efficiënt moet zijn, lijkt er steeds minder ruimte voor een moment van bezinning en inzicht. De tragiek van deze ontwikkeling is we niet meer naar elkaar luisteren en geen flauw benul hebben van wat de ander drijft. We zijn overgeleverd aan de hapklare meningen die we op de televisie en in de krant krijgen aangeboden.

Er zullen ongetwijfeld charlatans en uitvreters zijn die zich als kunstenaar manifesteren in de hoop dat ze een graantje van de gedecimeerde subsidiepot kunnen meepikken. Maar dat is een minderheid. Een echte kunstenaar bedrijft kunst omdat hij niet anders kan. De noodzaak komt diep van binnen. En nee, dat is geen pathetische bullshit van een elitaire kunstenaar, maar de bittere realiteit voor heel veel mensen. Want denk maar niet dat het voor een kunstenaar leuk is om iedere week te horen dat je het schuim der natie bent.

Ik heb nooit subsidie hoeven aanvragen. Gelukkig maar, anders was ik overgeleverd aan types als Hero Brinkman. Wat een verschrikking.

Columnist Özcan Akyol is te volgen op Twitter én Facebook