Columns
3

Noodweer voor beginners (COLUMN)

Een paar jaar geleden riep staatssecretaris Teeven dat de burger zich voortaan ongestraft mag verdedigen. Hoewel de ve...

Een paar jaar geleden riep staatssecretaris Teeven dat de burger zich voortaan ongestraft mag verdedigen. Hoewel de vervolgingsbeslissing aan het Openbaar Ministerie is, is het toch echt aan de rechter om te bepalen of een beroep op zelfverdediging slaagt. En daar wringt nu net de schoen, want harde duidelijke regels zijn er niet.Dat blijkt wel weer door de zaak Deurne waarin een juweliersvrouw twee overvallers doodschoot. Hoe zit het nu juridisch, waar heb je als burger recht op? Een rechter zal met de huidige wetgeving steeds weer van geval tot geval bekijken of een beroep op noodweer, of noodweerexces zoals dat in de juristenwereld heet, kan slagen. Noodweer is het recht om jezelf of een ander – indien dit noodzakelijk is en zelfs wanneer je daarvoor een strafbaar moet plegen – te mogen verdedigen tegen een ‘ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding van lijf, eerbaarheid of goed’.

'Doorgeschoten' Als je als burger voor de rechter staat met dit verweer kijkt hij of er is voldaan aan twee voorwaarden. De eerste is of de verdediging noodzakelijk was en er geen alternatief voorhanden was. De tweede: dat de verdediging in redelijke verhouding moet staan tot de ernst van de aanranding, oftewel de proportionaliteitseis.

Als de rechter de verdedigende handeling noodzakelijk, maar disproportioneel vindt, zal hij een beroep op noodweer afwijzen. In dat geval kan je als burger mogelijk wel een geslaagd beroep doen op noodweerexces. Bij noodweerexces gaat het om de vraag of die overschrijding van de grenzen van de verdediging verontschuldigbaar is. De aanranding moet dan zo’n hevige gemoedstoestand teweeg hebben gebracht, dat je eigenlijk bent ‘doorgeschoten’ in je verdediging.

In de zaak Deurne is het juweliersechtpaar weliswaar vrijgelaten, maar wordt het nog wel verdacht van meervoudige doodslag. Dit betekent dat het duo, zoals het er nu uit ziet, nog voor de rechter dient te verschijnen. Wat zijn hun kansen op een geslaagd beroep op noodweer(exces)? Die vraag is op dit moment lastig te beantwoorden, omdat van de feiten weinig bekend is. Het is niet duidelijk wie precies heeft geschoten en wat de directe aanleiding was om te schieten. Hoewel er kennelijk beelden zijn, zijn hierop niet alle personen te zien.

Herhalingsgevaar Daarnaast is het maar de vraag hoe de rechter straks die feiten gaat beoordelen. Dat het OM in zo een vroeg stadium dus al heeft geroepen dat een beroep op noodweer waarschijnlijk zal slagen, is in mijn optiek dan ook ongepast. Wel vind ik het begrijpelijk dat na een intensief onderzoek van 24 uur waarin beiden zijn verhoord, is gekozen om hen de verdere vervolging thuis te laten afwachten. In beginsel dien je je vervolging in vrijheid af te kunnen wachten, tenzij er bijvoorbeeld sprake is van herhalingsgevaar of het vermoeden dat bewijsmateriaal wordt weggemaakt. In deze zaak lijken die gronden er niet te zijn. Het feit dat de juweliers een vuurwapen voorhanden had waarvoor zij geen vergunning hadden, doet in beginsel niet ter zake. Zij kunnen hiervoor een straf opgelegd krijgen, maar het maakt voor de beoordeling van een beroep op noodweer niet veel uit.

Hoe triest de zaak Deurne voor alle partijen ook is, feit is dat de uitspraak van de rechter in deze zaak belangrijk zal zijn voor de burger om te weten waar hij aan toe is. Vraag is echter of we straks niet veel meer zaken gaan zien waarin de burger zich vrij voelt zich te verdedigen met een vuurwapen waarbij de rechter toch achteraf bepaalt dat dit niet had gemogen.

Marielle van Essen is strafrechtadvocaat en directeur van Korver & Van Essen advocaten. Elke drie weken staat zij met een column in Nieuwe Revu. Volg haar ook op Twitter via @Strafzaak.

Gerelateerd nieuws